Custodian nima: saqlovchi bank

Custodian nima: qisqa ta'rif

Custodian (saqlovchi, kastodian) mijozlarning qimmatli qog'ozlari, pul mablag'lari yoki boshqa aktivlarini ular nomidan saqlaydigan va hisobini yuritadigan moliyaviy tashkilotdir.

Aktiv custodianda turgani bilan uning egasi mijoz bo'lib qoladi. Custodian aktivni o'zi uchun ishlata olmaydi. U faqat egasining yoki uning vakilining topshirig'ini bajaradi.

Rasmiy ta'rif tajribali o'quvchilar uchun

Kastodian bank odatda quyidagi xizmatlarni ko'rsatadi:

qimmatli qog'ozlarni saqlash va mijoz hisobvaraqlarida egalik huquqini qayd etish;
bitimlar bo'yicha hisob-kitob, ya'ni qog'oz va pulni almashtirish;
dividend va kupon to'lovlarini qabul qilib, mijozga o'tkazish;
korporativ harakatlarni qayta ishlash: aksiyalarni bo'lish, ovoz berish, birlashish;
aktivlar bo'yicha hisobot tayyorlash.

Chegaraviy holatlar

Global custodian va sub-custodian. Xalqaro custodian xorijiy bozorlarda mahalliy bankni sub-custodian sifatida jalb qiladi. Shu sababli zanjirda bir nechta vositachi bo'lishi mumkin.
Markaziy depozitariy va custodian. Markaziy depozitariy bozor darajasidagi reyestrni yuritadi. Custodian esa o'z mijozlarining hisobini shu tizim ichida yuritadi.
Alohida va omnibus hisobvaraq. Alohida (segregated) hisobvaraqda har bir mijozning aktivi alohida qayd etiladi. Omnibus hisobvaraqda bir nechta mijozning aktivi bitta umumiy hisobvaraqda turadi, mijozlar bo'yicha taqsimot esa ichki hisobda yuritiladi.
Custodian narxni kafolatlamaydi. U aktivning saqlanishi va hisobi uchun javob beradi. Aktivning bozor qiymati pasayishidan himoya qilmaydi.
Kripto custody. Kripto-aktivlarda custodian kalitlarni saqlaydi. Agar kalitlar foydalanuvchining o'zida bo'lsa, buni self-custody deyiladi (qarang: Kripto hamyon).

Taxminiy misol

Faraz qilaylik, investitsiya fondi xorijiy birjada aksiyalar sotib oldi. Fond menejeri qaysi aksiyani olishni hal qiladi, lekin aksiyalar fondning kastodian bankida saqlanadi.

Kompaniya dividend to'laganda pul avval custodianga tushadi. Custodian uni fond hisobvarag'iga o'tkazadi va hisobotda ko'rsatadi. Agar fond menejeri tashkilotni tark etsa, aktivlar custodianda qoladi va fond investorlariga tegishli bo'lib qoladi.

Atama qayerda uchraydi

fondlar prospektlari va hisobotlarida (Ochiq va yopiq fond, Hedge fond);
ADR va GDR bo'yicha hujjatlarda, depozitar bank va mahalliy custodian sifatida;
broker va bank hisob vypiskalarida, aktiv qaysi tashkilotda turgani ko'rsatilgan qatorlarda;
bank inqirozlari haqidagi yangiliklarda (Bail-in, Bank run).

Leverajli CFD savdosida mijoz bazaviy aktivga egalik qilmaydi. Shuning uchun u yerda gap custodianda saqlanadigan aksiya haqida emas, broker oldidagi shartnomaviy pozitsiya haqida boradi. Bunday savdoda mablag'ni tez yo'qotish mumkin.

O'zbekistonda tartibga solish

O'zbekistonda qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi. NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi. Tashkilotning maqomini NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri orqali tekshirish mumkin. Batafsil ma'lumot: Tartibga solish va xavfsizlik.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar

Custodian nima oddiy so'z bilan?

Bu sizning aktivlaringizni sizning nomingizdan saqlaydigan va ularning hisobini yuritadigan tashkilot.

Kastodian bank va oddiy bank farqi nimada?

Oddiy bank omonat qabul qilib, kredit beradi. Kastodian bank esa mijoz aktivlarini saqlash, hisobini yuritish va hisob-kitoblarga ixtisoslashgan. Ko'pincha bitta bank ikkala vazifani ham bajaradi.

Custodian bankrot bo'lsa, qimmatli qog'ozlar nima bo'ladi?

Qimmatli qog'ozlarni saqlash to'g'ri tashkil etilgan bo'lsa, aktivlar custodianning o'z mulkidan alohida turadi. Ammo bu yurisdiksiya qonunlari va shartnoma shartlariga bog'liq.

Custodian zarardan himoya qiladimi?

Yo'q. Custodian aktivning saqlanishi uchun javob beradi, uning narxi uchun emas.

Custodian (saqlovchi) nima