Garov (collateral) nima?

Qisqa ta'rif

Garov (collateral) – majburiyat bajarilishini ta'minlash uchun qo'yiladigan aktiv. Qarzdor majburiyatni bajarmasa, kreditor shu aktiv hisobidan zararini qoplaydi.

Garov sifatida pul, obligatsiya, aksiya, oltin, ko'chmas mulk yoki boshqa aktiv ishlatilishi mumkin. "Garov ta'minoti" deganda shu ta'minot mexanizmining o'zi tushuniladi.

Rasmiyroq ta'rif

Moliyaviy shartnomalarda garov kontragent riskini kamaytiradi. Kontragent – bitimning ikkinchi tomoni. Uning risk deganda shu tomon majburiyatini bajarmay qolishi ehtimoli tushuniladi.

Huquqiy jihatdan garovning ikki asosiy shakli bor:

• Garov huquqi (security interest). Aktiv qarzdorning mulki bo'lib qoladi. Kreditor faqat default yuz berganda uni undirib olish huquqiga ega bo'ladi.
• Mulk huquqini o'tkazish (title transfer). Aktiv kreditorga o'tadi. Majburiyat bajarilgach, shunga o'xshash aktiv qaytariladi. Repo bitimlari ko'pincha shunday tuziladi.

Garov qiymati odatda bozor narxidan pastroq hisoblanadi. Bu chegirma haircut deyiladi. Aktiv qancha volatil yoki kam likvid bo'lsa, haircut shuncha katta bo'ladi.

Shartli misol

Faraz qilaylik, investor bankdan kredit oladi va garovga obligatsiyalar qo'yadi. Bank obligatsiyalarni bozor narxida emas, undan haircut ayirilgan qiymatda hisobga oladi. Obligatsiyalar narxi tushib, garov qiymati kerakli darajadan pastga tushsa, bank qo'shimcha garov talab qiladi. Bu talab margin call deyiladi. Investor talabni bajarmasa, bank garovni sotib, qarzni yopadi.

Aniq summalar bilan hisoblab ko'rish uchun kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.

Atama qayerda uchraydi

• Savdo platformalari. Leveraj bilan ishlaganda hisobdagi mablag'ning bir qismi ochiq pozitsiyalar uchun garov sifatida band qilinadi. MetaTrader 5 va MetaTrader 4 da bu "Margin" maydonida, qolgan qismi "Free margin" maydonida ko'rinadi. Bu garov hisob valyutasida yuritiladi, batafsil: Hisob valyutasi.
• Birja va kliring. Markaziy kontragent fyuchers va boshqa derivativlar bo'yicha ishtirokchilardan boshlang'ich va o'zgaruvchan marja ko'rinishida garov oladi. Jarayon tafsilotlari: Kliring va hisob-kitob.
• Bank hisobotlari va yangiliklar. "Garovli kredit", "repo", "garov talablari kuchaytirildi" kabi iboralar ko'p uchraydi. Ayniqsa credit crunch davrlarida bu mavzu yangiliklarda tez-tez ko'tariladi.

Leveraj bilan CFD va forex savdosida garov qiymati tez kamayishi mumkin. Shunda pozitsiyalar avtomatik yopiladi va pul tez yo'qotiladi. Bu haqda batafsil: Risklarni boshqarish.

Tajribali treyderlar uchun nozik holatlar

• Wrong-way risk. Garov qiymati kontragent holati bilan birga yomonlashadi. Masalan, emitentning o'z aksiyasi garovga qo'yilgan bo'lsa, shunday holat yuzaga keladi.
• Rehypothecation. Kreditor olgan garovini o'z majburiyatlari uchun qayta garovga qo'yadi. Natijada garov zanjiri uzayadi va moliyaviy yuqumlanish xavfi oshadi.
• Konsentratsiya. Garov bitta turdagi aktivdan iborat bo'lsa, haircut yetarli bo'lmay qolishi mumkin.
• Valyuta nomuvofiqligi. Garov va majburiyat turli valyutalarda bo'lsa, valyuta riski qo'shiladi.

Ko'proq atamalar uchun Treyding lug'ati va Exposure sahifalarini ko'ring.

Ko'p beriladigan savollar

Collateral nima va garov nima – farqi bormi?

Farqi yo'q. "Collateral" inglizcha atama, o'zbekchada "garov" yoki "garov ta'minoti" deyiladi.

Marja va garov bir xil narsami?

Marja – garovning bir turi. U derivativ yoki leverajli pozitsiya uchun band qilinadigan pul garovi.

Garov qiymati nima uchun bozor narxidan past hisoblanadi?

Narx tushishi va aktivni sotish qiyin bo'lishi ehtimoli bor. Bu risk haircut orqali hisobga olinadi.

Garov zarardan to'liq himoya qiladimi?

Yo'q. Bozor keskin harakatlanganda yoki garov qiymati kontragent holati bilan birga tushganda, garov zararni to'liq qoplamasligi mumkin.