ADR nima, GDR nima
Depozitar tilxat — xorijiy kompaniya aksiyalariga egalik huquqini ifodalaydigan va boshqa mamlakat birjasida savdo qilinadigan sertifikat.
- ADR (American Depositary Receipt) AQSh bozorida, AQSh dollarida muomalada bo'ladi.
- GDR (Global Depositary Receipt) AQShdan tashqari bozorlarda, ko'pincha Londonda yoki Lyuksemburgda chiqariladi. Odatda dollar yoki yevroda nominallanadi.
Rasmiyroq ta'rif: depozitar bank emitentning aksiyalarini o'z mamlakatidagi saqlovchi bankda (custodian) saqlaydi. Shu aksiyalarga qarshi tilxat chiqaradi. Tilxat egasi dividend va boshqa huquqlarni depozitar orqali oladi. Hisobotlarda ko'pincha ADS (American Depositary Share) atamasi ishlatiladi. ADS — savdo qilinadigan birlik, ADR esa uni tasdiqlovchi hujjat.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Misol: ADR narxi qanday hisoblanadi
Bu shartli holat. Belgilar:
- P — aksiyaning o'z mamlakatidagi narxi, mahalliy valyutada;
- N — har bir ADR ortida turgan aksiyalar soni (ADR nisbati);
- K — bir AQSh dollari necha mahalliy valyuta birligiga tengligi.
Nazariy ADR narxi = P × N ÷ K.
Agar ADR birjada shu qiymatdan sezilarli qimmat bo'lsa, buni premium deyiladi. Arzon bo'lsa, diskont deyiladi. Farq katta bo'lsa, arbitraj qiluvchilar ADR va aksiyani bir-biriga almashtirib, uni qisqartiradi. Ammo almashtirish komissiyalari, kapital harakatiga cheklovlar va bozorlarning ish vaqti har xil bo'lgani uchun farq to'liq yo'qolmasligi mumkin.
ADR narxiga kompaniya natijalari ham, kurs ham ta'sir qiladi. Bu valyuta riski degani.
ADR va GDR farqi
| Belgi | ADR | GDR |
|---|---|---|
| Bozor | AQSh birjalari va birjadan tashqari bozor | London, Lyuksemburg va boshqa bozorlar |
| Valyuta | AQSh dollari | Odatda dollar yoki yevro |
| Tartibga solish | AQSh qimmatli qog'ozlar qoidalari | Listing qilingan bozor qoidalari |
| Investorlar | Asosan AQSh investorlari | Turli mamlakat investorlari |
Murakkab holatlar
- Sponsorli va sponsorsiz dasturlar. Sponsorsiz dasturda emitent ishtirok etmaydi. Ma'lumot oshkor qilish va ovoz berish huquqlari cheklangan bo'lishi mumkin.
- Dastur darajalari. Ba'zi ADRlar faqat birjadan tashqari bozorda savdo qilinadi. Boshqalari birjada listing qilingan yoki yangi kapital jalb qilish uchun chiqarilgan.
- Depozitar to'lovlari. Depozitar bank saqlash haqini dividenddan ushlab qolishi mumkin. Dividenddan manba mamlakatida soliq ham ushlanishi mumkin. Sanalar bo'yicha qarang: ex-dividend sana.
- Nisbat o'zgarishi. Depozitar ADR nisbatini o'zgartirishi mumkin. Bunda narx grafigida sakrash ko'rinadi, lekin bu bozor harakati emas.
- Dasturning tugatilishi. Depozitar dasturni yopishi yoki ADR delisting bo'lishi mumkin. Bunda egasi aksiyalarni yoki pulni olish tartibini depozitardan biladi.
Atama qayerda uchraydi
- Birja kotirovkalarida xorijiy kompaniya tikeri yonida "ADR" yoki "ADS" belgisi bilan.
- Kompaniya hisobotlarida ADS soni va nisbati beriladi.
- Yangiliklarda "ADR premium", "ADR narxi bozor ochilishidan oldin" kabi iboralarda.
- Savdo platformalarida ba'zi aksiya CFDlari ADR narxiga asoslanadi. Bunday CFDda egalik huquqi yo'q. Leveraj bilan savdoda pulni tez yo'qotish mumkin. Batafsil: Risklarni boshqarish.
O'zbekiston rezidentlari uchun: kapital harakati bilan bog'liq operatsiyalarga xorijdagi hisobvaraqlar va depozitlarga mablag' joylashtirish kiradi; rezidentlar tomonidan xorijiy valyutadagi qimmatli qog'ozlarni sotib olish qimmatli qog'ozlar regulyatori tomonidan CBU bilan birgalikda tartibga solinadi. Soliq bo'yicha: Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi. Rasmiy tartibni Tartibga solish va xavfsizlik sahifasida va vakolatli organlarda tekshiring.
Bog'liq atamalar
Derivativlar, Kliring va hisob-kitob, Free float, Rivojlanayotgan bozorlar, Birja mahsulotlari, Treyding lug'ati.
Ko'p beriladigan savollar
ADR egasi kompaniya aksiyadori hisoblanadimi?
Iqtisodiy jihatdan ha, lekin huquqlarni depozitar bank orqali amalga oshiradi. Ovoz berish dastur shartlariga bog'liq.
ADR va GDR farqi nimada?
ADR AQSh bozorida dollarda muomalada bo'ladi. GDR boshqa xalqaro bozorlarda chiqariladi.
ADR narxi nega aksiya narxidan farq qiladi?
Sabablari: ADR nisbati, valyuta kursi, bozorlarning ish vaqti farqi va almashtirish xarajatlari.
Depozitar tilxat derivativmi?
Yo'q. U asosiy aksiyalar bilan to'liq ta'minlangan qimmatli qog'oz. Derivativ esa boshqa aktiv narxiga bog'liq shartnoma.