Bu bo'lim nima haqida
Xorijiy broker orqali savdo qilishdan oldin ko'pchilik "forex qonuniymi?" deb so'raydi. Bu savolga qisqa javob yo'q. Javob bir nechta qonunga, ularni qo'llaydigan organlarga va sizning holatingizga bog'liq. Bu bo'limda manbasi aniq faktlar to'plangan. Ularni rasmiy matnlar o'rnida emas, ularga yo'l ko'rsatuvchi sifatida o'qing.
Bo'limda to'rt mavzu bor:
- forex va CFD (narx farqiga tuzilgan shartnoma) savdosining rezidentlar uchun huquqiy holati;
- kripto-aktivlar qoidalari va litsenziyali provayderlar;
- jismoniy shaxslar uchun valyuta qoidalari;
- firibgarlik belgilari va qayerga xabar berish.
Qaysi organ nimani tartibga soladi
Valyuta siyosati va rasmiy kurslar O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) vakolatida. Asosiy stavka haqidagi ma'lumot ham shu yerda e'lon qilinadi: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.
Ko'pchilik "markaziy bank litsenziya" degan so'rov bilan broker litsenziyasini qidiradi. Lekin kapital bozorida boshqacha tartib bor: qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi. Bu regulyator qanday belgilanishi qonunda yozilgan: «Qimmatli qog'ozlar bozori to'g'risida»gi Qonun 55-modda: qimmatli qog'ozlar bozorining vakolatli regulyatori Prezident tomonidan belgilanadi; u professional faoliyatni litsenziyalaydi.
Hozirgi moliyaviy regulyator haqida: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi. Litsenziyali ishtirokchilarni tekshirish uchun rasmiy manba: NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri. Kompaniya nomi u yerda bo'lmasa, uning O'zbekistonda litsenziyasi bor deb hisoblamang.
Qonunlarda nima yozilgan
Valyutani tartibga solish to'g'risidagi qonunda bir nechta muhim nuqta bor:
- «Valyutani tartibga solish to‘g‘risida»gi qonun (ZRU-573) 12-moddasi: rezident jismoniy shaxslar O‘zbekiston banklarida va chet eldagi banklarda xorijiy valyutada hisobvaraq va omonatlar ochishga haqli
- Valyutani tartibga solish to'g'risidagi qonun 4-moddasida valyuta derivativlari (valyutaga bog'liq hosila moliyaviy vositalar) ta'riflangan
- Qonunga ko'ra, kapital harakati bilan bog'liq operatsiyalarga xorijdagi hisobvaraqlar va depozitlarga mablag' joylashtirish kiradi; rezidentlar tomonidan xorijiy valyutadagi qimmatli qog'ozlarni sotib olish qimmatli qog'ozlar regulyatori tomonidan CBU bilan birgalikda tartibga solinadi
Qonun matnida xorijiy forex yoki CFD brokerlari bilan savdo alohida tilga olinmagan. Shuning uchun "taqiqlangan" yoki "to'liq ruxsat etilgan" degan qat'iy xulosalarga ehtiyot bo'ling. Batafsil tahlil Forex qonuniymi sahifasida.
Jinoyat kodeksida ham umumiy modda bor: Jinoyat kodeksining 190-moddasi — litsenziyasiz yoki ruxsat hujjatisiz yoxud xabarnoma yubormasdan faoliyat bilan shug‘ullanish (javobgarlik daromadning o‘ta katta miqdori bilan bog‘liq). Bu modda forexga alohida bag'ishlanmagan. Uning sizning holatingizga qo'llanishi yoki qo'llanmasligini huquqshunos aniqlaydi.
Soliq bo'yicha: Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi. Bu qoida xorijiy brokerdagi daromadga qanday qo'llanishini va deklaratsiya tartibini soliq organlaridan aniqlang.
Bo'limdan qanday foydalanish kerak
Yangi boshlovchilar uchun
- Forex qonuniymi sahifasidan umumiy holatni bilib oling.
- Valyuta qoidalari sahifasida xorijiy hisobvaraq va o'tkazmalar haqida o'qing.
- Firibgarlik sahifasida eng ko'p uchraydigan sxemalarni ko'rib chiqing.
- Pul kiritishdan oldin Risklarni boshqarish bo'limini o'qing.
Yelkali CFD va forex savdosi pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Qonuniy savol hal bo'lsa ham, bu xavf kamaymaydi.
Tajribali treyderlar uchun
Kripto qoidalari sahifasida kripto-aktivlar bo'yicha NAPP talablari va litsenziyali provayderlar haqida yozilgan. Tartibga solish va xavfsizlik sahifasida regulyatsiya tushunchalari umumiy ko'rinishda berilgan. Rasmiy kurslarni tizimingizga ulamoqchi bo'lsangiz, manba bor: Markaziy bankning rasmiy kurslari: ochiq JSON/XML/CSV, kalit talab qilinmaydi; masalan, /ru/arkhiv-kursov-valyut/json/, /json/all/YYYY-MM-DD/, /json/USD/YYYY-MM-DD/ (maydonlar: Ccy, Rate, Diff, Date, Nominal va boshqalar). Foydalanish shartlari: aniq litsenziya yoki manba ko‘rsatish matni topilmadi; veb-masterlar sahifasida ushbu axborot Markaziy bank kurslarini e’lon qiluvchi boshqa saytlar uchun yaratilgani aytilgan; sayt pastki qismida: © Markaziy bank. Kurslarning o'zi Markaziy bank kursi sahifasida.
Investitsiya xavfsizligi: asosiy qoidalar
- Kafolatlangan daromad va'da qilinsa, bu firibgarlik belgisi.
- Litsenziyani rasmiy reestrdan o'zingiz tekshiring. Kompaniya yuborgan skrinshotga ishonmang.
- Hisobingizga kirish ma'lumotlarini va SMS kodlarni hech kimga bermang.
- Pul begona shaxsning kartasiga o'tkazilishini so'rashsa, to'xtang.
- Aldangan bo'lsangiz, Firibgarlikni xabar qilish sahifasidagi tartibga amal qiling.
Ko'p beriladigan savollar
O'zbekistonda forex qonuniymi?
Valyuta qonunida rezidentlarga xorijiy hisobvaraq ochishga ruxsat berilgan. Lekin xorijiy brokerlar bilan savdo alohida tilga olinmagan. Tafsilotlar Forex qonuniymi sahifasida.
Broker litsenziyasini qayerda tekshirsa bo'ladi?
Rasmiy manba: NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri. Xorijiy litsenziyani o'sha mamlakat regulyatorining saytida tekshiring.
Kripto bilan kim shug'ullanadi?
Kripto-aktivlar NAPP vakolatida. Batafsil ma'lumot Kripto qoidalari sahifasida.
Savdodan olingan daromad soliqqa tortiladimi?
Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi Xorijiy brokerdagi daromadga qo'llanishini soliq organlaridan aniqlang.
Firibgarlikka duch kelsam nima qilaman?
To'lovlarni to'xtating, yozishmalar va to'lov cheklarini saqlang. So'ng Firibgarlikni xabar qilish sahifasidagi tartibga amal qiling.