Credit crunch nima: kredit tanglig'i

Qisqa ta'rif

Credit crunch (kredit tanglig'i) - banklar va boshqa kreditorlar qarz berishni to'satdan va keskin qisqartiradigan holat. Bunda qarz olish nafaqat qimmatlashadi, balki ko'p qarz oluvchilar uchun umuman imkonsiz bo'lib qoladi.

Kredit tanglig'i chuqurlashib, banklar va kompaniyalar ommaviy qiyinchilikka tushsa, u kredit inqirozi deb ham ataladi.

Rasmiy ma'no va chegaraviy holatlar

Iqtisodchilar credit crunch deganda kredit taklifining qisqarishini tushunadi. Talab o'zgarmasa ham, kreditorlar o'zi qarz berishni cheklaydi. Bunday holatda kreditorlar odatda:

foizni oshiradi yoki credit spreadni kengaytiradi;
ko'proq garov talab qiladi va haircutni oshiradi;
muddatni qisqartiradi va yangi mijozlarni rad etadi.

Chegaraviy holatlar:

Talab pasayishi. Kompaniyalarning o'zi kredit olishni xohlamasa, kredit hajmi qisqaradi, lekin bu credit crunch emas.
Markaziy bank stavkasini oshirishi. Bu kreditni qimmatlashtiradi. Ammo kredit odatdagi tartibda berilaversa, bu oddiy pul-kredit siyosati hisoblanadi.
Stavka pasaysa ham tanglik davom etishi mumkin. Banklar kapitalini yoki likvidligini tiklash bilan band bo'lsa, arzon pul ham qarz oluvchilarga yetib bormaydi.

Gipotetik misol

Faraz qilaylik, A banki kichik korxonalarga kredit beradi. Uning ko'chmas mulk bilan ta'minlangan kreditlari bo'yicha katta zarar chiqdi. Bank kapitalini saqlab qolish uchun:

yangi kreditlar uchun garov talabini oshiradi;
kredit tarixi yaxshi bo'lgan korxonalarga ham yangi limit ochmaydi;
muddati tugagan kreditlarni uzaytirmaydi.

Markaziy bank stavkasi o'zgarmagan. Shunga qaramay, korxonalar aylanma mablag' topa olmaydi, ishlab chiqarishni qisqartiradi, ba'zilari defaultga yaqinlashadi. Boshqa banklar ham ehtiyotkor bo'lib qolsa, muammo moliyaviy yuqumlanish orqali tarqaladi.

Aniq raqamlarda hisoblash uchun kalkulyatorlar bo'limidan foydalanish mumkin.

Atama qayerda uchraydi

Yangiliklar va makro sharhlar. Bank kreditlari hajmi, kredit spredlari va banklarning kredit standartlari haqidagi xabarlarda.
Markaziy bank materiallari. O'zbekistonda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) qarorlari, masalan O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng, kredit sharoitlari bilan birga tahlil qilinadi.
Treyding platformalari. MetaTrader kabi platformalardagi iqtisodiy kalendar va yangiliklar lentasida credit crunch bevosita ko'rsatkich sifatida chiqmaydi. Uni kredit, bank sektori va obligatsiyalar haqidagi ma'lumotlardan bilish mumkin.

Kredit tanglig'i davrida bozorlarda odatda flight to quality kuzatiladi va volatillik oshadi. Leverajli forex va CFD savdosida bunday harakatlar mablag'ni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Batafsil: Risklarni boshqarish.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar

Credit crunch va kredit inqirozi bir narsami?

Ma'nosi yaqin. Credit crunch kredit berish keskin qisqargan holatni bildiradi. Kredit inqirozi esa bu holat bank va kompaniyalarning ommaviy muammolariga aylanganini anglatadi.

Kredit tanglig'i retsessiya bilan bir xilmi?

Yo'q. Kredit tanglig'i retsessiyaga olib kelishi mumkin, lekin bu alohida tushunchalar. Retsessiya iqtisodiy faollikning pasayishini bildiradi.

Markaziy bank stavkasini tushirsa, tanglik tugaydimi?

Har doim ham emas. Banklar kapital yoki likvidlik muammosiga ega bo'lsa, stavka pasaygandan keyin ham kredit cheklangan holda qolishi mumkin.

Credit crunch narxlarga qanday ta'sir qiladi?

Odatda xavfli aktivlarga talab kamayadi, kredit spredlari kengayadi va volatillik oshadi. Aniq yo'nalishni oldindan aytib bo'lmaydi.

Credit crunch (kredit tanglig'i) nima