Hedge fond nima?

Qisqa ta'rif

Hedge fond (inglizcha hedge fund, o'zbekcha talaffuzda ko'pincha "xedj fond") — investorlar pulini bitta fondga yig'ib, turli strategiyalarni qo'llaydigan xususiy investitsiya fondi. Bu strategiyalarga short pozitsiya, qarz mablag' (leverage) va derivativlar kiradi.

Rasmiy ta'rif va xususiyatlari

Hedge fondning barcha mamlakatlar uchun yagona huquqiy ta'rifi yo'q. Odatda u quyidagi belgilar bilan ajratiladi:

• Xususiy fond. Ommaga reklama qilinmaydi, unga asosan malakali yoki yirik investorlar qabul qilinadi.
• Strategiya erkinligi. Fond aksiya, obligatsiya, valyuta, xomashyo va derivativlarda long va short pozitsiyalar ocha oladi.
• Leverage. Pozitsiyani kattalashtirish uchun qarz va garov ishlatiladi. Garovga qo'yilgan aktiv qiymatidan haircut ushlab qolinadi.
• Komissiya tuzilmasi. Boshqaruv komissiyasi va natijaga bog'liq komissiya olinadi. Natija komissiyasi ko'pincha "high-water mark" qoidasi bilan hisoblanadi: menejer avvalgi eng yuqori qiymatdan oshgan qism uchungina haq oladi.
• Cheklangan likvidlik. Pulni chiqarish faqat belgilangan davrlarda ruxsat etiladi. Lock-up muddati va chiqarishni vaqtincha to'xtatish (gate) qoidalari bo'lishi mumkin.

Fond maqsadi ko'pincha bozor yo'nalishidan qat'i nazar alpha olish deb ta'riflanadi, ya'ni bozorga nisbatan qo'shimcha daromad. Bu maqsadga erishiladi degan kafolat yo'q.

Xayoliy misol: long/short strategiyasi

Faraz qilaylik, fond menejeri A kompaniyasi bir sohadagi B kompaniyasidan kuchliroq deb hisoblaydi. U A aksiyasida long, B aksiyasida esa teng summada short pozitsiya ochadi.

• Butun soha tushsa, short pozitsiyadagi foyda long pozitsiyadagi zararni qisman yoki to'liq qoplaydi.
• Natija bozor yo'nalishiga emas, A va B o'rtasidagi farqqa bog'liq bo'ladi.
• Menejer xato qilsa, ya'ni A tushib, B o'ssa, ikkala pozitsiya bir vaqtda zarar keltiradi. Leverage ishlatilgan bo'lsa, zarar ham shunga mos kattalashadi.

Pozitsiyalar nisbatini qanday tanlash hedge ratio sahifasida tushuntirilgan. Miqdorlarni o'zingiz hisoblash uchun kalkulyatorlar bo'limidan foydalaning. Leverage bilan savdo qilish xususiy treyder hisobida ham pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin.

Chekka holatlar

• Nomi chalg'itadi. "Hedge" so'zi riskdan himoyalanishni bildiradi. Lekin ko'p hedge fondlar umuman hedjlanmagan, yo'nalishli pozitsiyalar oladi.
• Fondlar fondi. Bunday fond pulni bir nechta hedge fondga joylaydi. Natijada komissiya ikki qatlamda olinadi.
• Family office. U o'xshash strategiyalarni qo'llaydi, ammo tashqi investorlar pulini boshqarmaydi.
• MetaTrader'dagi "hedging". MT5'dagi hedging hisob rejimi bitta instrumentda qarama-qarshi pozitsiyalarni saqlashga ruxsat beradi. Uning hedge fondga aloqasi yo'q.

Atama qayerda uchraydi

• Yangiliklarda. "Hedge fondlar short pozitsiyalarni ko'paytirdi" kabi xabarlar fundamental tahlil uchun kayfiyat ko'rsatkichi sifatida o'qiladi.
• Hisobotlarda. Fyuchers bozoridagi pozitsiyalar hisobotlarida "leveraged funds" toifasi asosan hedge fondlarni anglatadi. Yirik menejerlar ham o'z aksiya portfellari haqida muntazam hisobot beradi.
• Inqirozlarda. Hedge fondlar majburan pozitsiya yopganda moliyaviy yuqumlanish va tail risk mavzulari muhokamaga chiqadi.

O'zbekistonda qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi. Tartibga soluvchi organ: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi. Litsenziyalangan ishtirokchilarni NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri orqali tekshirish mumkin. Batafsil ma'lumot Tartibga solish va xavfsizlik sahifasida.

Bog'liq atamalar

Arbitraj · Beta koeffitsient · Exposure · Ochiq va yopiq fond · HFT savdo · Contrarian investitsiya · Risklarni boshqarish · Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Hedge fond nima, oddiy so'z bilan?

Bu xususiy fond. U investorlar pulini yig'ib, short, leverage va derivativlar kabi turli strategiyalarda ishlatadi.

Hedge fond investitsiya fondidan nimasi bilan farq qiladi?

Oddiy ommaviy fondlarga qo'yiladigan cheklovlar unga kamroq qo'llanadi. Investorlar doirasi tor, pulni chiqarish shartlari esa qattiqroq.

Hedge fond zarar ko'rmaydimi?

Ko'radi. Ayniqsa leverage ishlatilganda zarar tez kattalashishi mumkin. Nomidagi "hedge" so'zi himoyani kafolatlamaydi.

Hedge fond va MT5'dagi hedging bir narsami?

Yo'q. MT5'dagi hedging — bitta instrumentda qarama-qarshi pozitsiyalarni saqlash imkonini beruvchi hisob rejimi.