Kontragent (counterparty) nima

Kontragent nima

Kontragent (inglizcha counterparty) – bitimning boshqa tomoni, ya'ni siz bilan shartnoma tuzgan va o'z majburiyatini bajarishi kerak bo'lgan shaxs yoki tashkilot.

Siz sotib olsangiz, kontragent sizga sotadi. Siz sotsangiz, u sizdan sotib oladi. Har bir bitimda har bir tomon boshqasi uchun kontragent hisoblanadi.

Misol (faraziy holat)

Treyder "Alfa" kompaniyasi bilan valyuta bo'yicha forvard kontrakt tuzdi. Kelishuvga ko'ra, belgilangan sanada "Alfa" treyderga dollarni oldindan kelishilgan kursda sotadi. Bu bitimda "Alfa" treyderning kontragenti.

Sana kelguncha bozor kursi treyder foydasiga o'zgardi. Endi "Alfa" uchun shartnomani bajarish zararli. Agar "Alfa" shu orada to'lovga qodir bo'lmay qolsa (default), treyderning qog'ozdagi foydasi haqiqiy pulga aylanmaydi. Bozor to'g'ri bashorat qilingan bo'lsa ham, kontragent muammosi tufayli pul yo'qolishi mumkin.

Pozitsiya qiymatini aniq raqamlar bilan hisoblash uchun kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.

Counterparty risk

Counterparty risk (kontragent riski) – kontragent bitim bo'yicha majburiyatini to'liq yoki o'z vaqtida bajarmasligi xavfi. U quyidagilarga bog'liq:

• kontragentning moliyaviy holati va kapitali;
• bitim birjada markaziy kontragent orqali o'tadimi yoki to'g'ridan-to'g'ri (OTC) tuziladimi;
• garov (collateral) talab qilinadimi va unga qanday haircut qo'llaniladi;
• mijoz mablag'lari qanday saqlanishi va tartibga solish talablari.

Kontragent riskini kamaytirish usullari: kliring markazi orqali hisob-kitob, kunlik marja, netting (o'zaro talablarni hisobdan chiqarish) va garov.

Atama qayerda uchraydi

• Platformalar va CFD savdosi. CFD va forex bitimlarida odatda broker yoki uning likvidlik provayderi kontragent bo'ladi. Bu A-book va B-book modellari bilan bog'liq. Brokerning qaysi model va qanday mijoz mablag'larini himoya qilish tartibi ishlashini uning rasmiy hujjatlaridan tekshiring.
• Hisobotlar. Banklar va fondlar hisobotlarida "counterparty exposure" – har bir kontragentga nisbatan ekspozitsiya miqdori ko'rsatiladi.
• Yangiliklar. Bank inqirozlari, bank run yoki moliyaviy yuqumlanish haqidagi xabarlarda kontragent riski ko'p tilga olinadi.

Kaldiraqli CFD va forex savdosi pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Kontragent riski bu bozor riskiga qo'shimcha xavf hisoblanadi.

Aniq ta'rif va chekka holatlar

Rasmiy ma'noda kontragent – shartnoma bo'yicha qarshi majburiyatga ega huquqiy sub'ekt. Nozik holatlar:

• Birja bitimlari. Kliringdan keyin sizning kontragentingiz boshqa treyder emas, markaziy kontragent bo'ladi.
• Vositachi. Introducing broker yoki agent odatda kontragent emas: u mijozni olib keladi, lekin bitim tomoni bo'lmaydi. Dealer esa o'z balansi bilan bitim tomoni bo'ladi.
• Derivativlar. O'zbekiston qonunchiligida Valyutani tartibga solish to'g'risidagi qonun 4-moddasida valyuta derivativlari (valyutaga bog'liq hosila moliyaviy vositalar) ta'riflangan. Bunday shartnomalarda kontragent ijroni kelajakda bajaradi, shuning uchun risk butun muddat davomida saqlanadi.
• Kredit riski bilan farqi. Kredit riski odatda qarz bo'yicha, kontragent riski esa qiymati bozor bilan o'zgaradigan bitim bo'yicha baholanadi.

Batafsil: derivativlar, fyuchers kontrakt, credit spread, treyding lug'ati.

Ko'p beriladigan savollar

Counterparty nima, kontragentdan farqi bormi?

Farqi yo'q: counterparty – inglizcha, kontragent – shu atamaning o'zbekcha va ruscha shakli.

Counterparty risk faqat yirik banklarga tegishlimi?

Yo'q. Majburiyat kelajakda bajariladigan har qanday bitimda, jumladan, jismoniy shaxs bitimlarida ham bu risk bor.

Markaziy kontragent riskni butunlay yo'qotadimi?

Yo'q. U riskni kamaytiradi va bir joyga jamlaydi, lekin markaziy kontragentning o'zi ham risk manbai bo'lib qoladi.

Brokerim kontragentmi?

Bu ijro modeliga bog'liq. Aniq javobni brokerning mijoz shartnomasi va rasmiy hujjatlaridan tekshiring.