Bail-in nima?

Bail-in nima: qisqa ta'rif

Bail-in — muammoga uchragan bank zararini davlat puli emas, shu bankning aksiyadorlari va kreditorlari qoplaydigan qutqarish usuli.

Bunda bank qarzlarining bir qismi hisobdan chiqariladi (write-down) yoki bank aksiyalariga aylantiriladi (konversiya). Natijada bank kapitali tiklanadi va bank ishlashda davom etadi.

Bail-in va bailout farqi

Bailoutda bank tashqaridan qutqariladi, bail-inda esa bank "ichkaridan" qutqariladi.

Faraziy misol

Bu misol to'liq faraziy, unda raqamlar ishlatilmagan.

"A" bank yirik kredit zarariga uchradi va zarar uning kapitalidan oshib ketdi. Nazorat organi bankni bail-in tartibida qayta tuzishga qaror qildi:

1. Avval aksiyadorlar zararni ko'taradi: eski aksiyalar to'liq yoki qisman bekor qilinadi.
2. Keyin subordinatsiyalangan (past tartibli) obligatsiyalar egalari: ularning obligatsiyalari hisobdan chiqariladi yoki aksiyaga aylantiriladi.
3. Agar bu yetmasa, oddiy (senior) obligatsiyalar egalari va kafolatlanmagan yirik depozitlar egalari zarar ko'radi.
4. Kafolatlangan depozitlar va garov bilan ta'minlangan majburiyatlar odatda tegilmaydi.

Oxirida bank yangi kapital bilan ishlashda davom etadi, sobiq kreditorlarning bir qismi esa uning yangi aksiyadorlariga aylanadi.

Rasmiy ta'rif va chekka holatlar

Rasmiy ma'noda bail-in — rezolyutsiya organining (bank inqirozini hal qiluvchi vakolatli organ) bankning mos majburiyatlarini hisobdan chiqarish yoki kapitalga aylantirish vakolati. Bu tartib har bir mamlakat qonunchiligida alohida belgilanadi. Yevropa Ittifoqida u BRRD direktivasi bilan tartibga solinadi.

Tajribali o'quvchi uchun muhim jihatlar:

• Zararni ko'tarish tartibi (creditor hierarchy). Zarar pastdan yuqoriga taqsimlanadi: aksiyadorlar, keyin past tartibli qarz, keyin senior qarz.
• "No creditor worse off" tamoyili. Kreditor bankni oddiy bankrotlik tartibida tugatgandagidan ko'proq zarar ko'rmasligi kerak.
• MREL va TLAC. Bular — bail-in uchun yaroqli majburiyatlarning majburiy zaxirasi. Ular banklardan yetarli "zarar yutuvchi" qarz saqlashni talab qiladi.
• CoCo va qo'shimcha birinchi darajali kapital (Additional Tier One) obligatsiyalari. Bu obligatsiyalar ma'lum shart bajarilganda avtomatik ravishda hisobdan chiqariladi yoki aksiyaga aylanadi. Ba'zi holatlarda bunday obligatsiyalar egalari zarar ko'rgan, aksiyadorlarga esa nimadir qolgan. Bu odatiy tartibdan chetga chiqish hisoblanadi va bahs-munozaralarga sabab bo'lgan.
• Istisnolar. Kafolatlangan depozitlar, garovli majburiyatlar va qisqa muddatli banklararo qarzlar odatda bail-indan chiqariladi.

O'zbekistonda bail-in qo'llanishi mumkinmi va qaysi tartibda, buni rasmiy manbalardan tekshiring.

Atama qayerda uchraydi

• Yangiliklarda: bank inqirozlari, rezolyutsiya qarorlari va depozit kafolatlari haqidagi xabarlarda.
• Hisobotlarda: bank obligatsiyalari prospektlarida va reyting agentliklari sharhlarida, odatda "bail-in-able debt" iborasi bilan.
• Bozorda: bail-in xabari bank aksiyalari, obligatsiyalari va kredit spredlariga, ba'zan valyuta kursiga ham ta'sir qiladi.

Bunday yangiliklar paytida narx keskin o'zgarishi mumkin. Leverajli CFD va forex savdosida bunday harakat hisobdagi mablag'ni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Batafsil: Risklarni boshqarish.

Yaqin atamalar

• Bank run — omonatchilarning bankdan pulini ommaviy olib chiqishi
• Default — qarz bo'yicha to'lovga layoqatsizlik
• Qisman zaxira bankingi
• Moliyaviy yuqumlanish
• Credit spread
• Haircut
• Credit crunch
• Flight to quality
• Kontragent
• Barcha atamalar: Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Bail-in nima, oddiy so'z bilan?

Bank zararini davlat emas, uning aksiyadorlari va kreditorlari qoplashi.

Bail in ma'nosi depozitlarga ham tegadimi?

Kafolatlangan depozitlar odatda himoyalangan. Kafolatdan tashqaridagi yirik depozitlar zarar ko'rishi mumkin. Aniq qoidalar mamlakat qonunchiligiga bog'liq.

Bail-in va bailoutning asosiy farqi nima?

Bailoutda pulni davlat beradi. Bail-inda esa bankning o'z majburiyatlari qisqartiriladi yoki aksiyaga aylantiriladi.

Bail-inda kim birinchi zarar ko'radi?

Aksiyadorlar. Ulardan keyin past tartibli kreditorlar, so'ng senior kreditorlar zarar ko'radi.