Yield to maturity (YTM) nima?

Qisqa ta'rif

Yield to maturity (YTM), ya'ni to'lash muddatigacha daromad, obligatsiyani bugungi narxda sotib olib, so'ndirish sanasigacha ushlab turilsa, olinadigan umumiy daromadning yillik foiz ko'rinishidir.

U kupon to'lovlarini va sotib olish narxi bilan nominal qiymat orasidagi farqni birga hisobga oladi.

Aniq (formal) ta'rif

YTM bu diskont stavkasi bo'lib, obligatsiyaning barcha kelgusi pul oqimlari (kuponlar va oxirida qaytariladigan nominal) ushbu stavka bo'yicha diskontlanganda ularning joriy qiymati obligatsiyaning bugungi to'liq narxiga teng bo'ladi. Moliyaviy tilda bu obligatsiya pul oqimlarining ichki daromadlilik normasi (IRR).

Hisob future value va present value mantiqiga tayanadi. Tenglama odatda iteratsiya bilan yechiladi, shuning uchun amalda kalkulyator yoki jadval dasturi ishlatiladi. Hisob-kitob vositalari Kalkulyatorlar bo'limida.

YTM quyidagi taxminlarga asoslanadi:

• obligatsiya so'ndirish sanasigacha ushlab turiladi;
• emitent barcha to'lovlarni vaqtida bajaradi (default bo'lmaydi);
• kuponlar xuddi shu YTM stavkasida qayta investitsiya qilinadi.

Bu taxminlardan biri buzilsa, haqiqiy daromad YTM'dan farq qiladi.

Misol (faraziy holat)

Faraz qilaylik, obligatsiyaning kupon stavkasi qat'iy belgilangan, lekin bozorda u nominaldan arzon narxda sotilmoqda (diskont bilan).

• Investor har davrda kupon oladi.
• So'ndirish sanasida u to'lagan narxidan ko'proq, ya'ni to'liq nominalni qaytarib oladi.
• Shu qo'shimcha farq tufayli YTM kupon stavkasidan yuqori bo'ladi.

Teskari holat: obligatsiya nominaldan qimmat (mukofot bilan) sotilsa, so'ndirishda investor to'laganidan kamroq qaytarib oladi va YTM kupon stavkasidan past chiqadi. Narx nominalga teng bo'lsa, YTM kupon stavkasiga yaqin keladi.

Asosiy qoida: narx tushsa, YTM oshadi; narx oshsa, YTM pasayadi.

Atama qayerda uchraydi

• Yangiliklar va makro sharhlar. "Davlat obligatsiyalari daromadliligi oshdi" degan gaplar odatda YTM haqida bo'ladi. O'zgarish ko'pincha bazis punktlarda beriladi. AQSh, Germaniya (Bund) va Buyuk Britaniya (Gilt) obligatsiyalari daromadliligi fundamental tahlilda kuzatiladi.
• Obligatsiya auksionlari. Obligatsiya auksioni natijalarida joylashtirish daromadliligi ko'rsatiladi.
• Mahalliy kontekst. O'zbekistonda pul bozori stavkalari bilan bog'liq ma'lumotni O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) e'lon qiladi; O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.
• Savdo platformalari. MetaTrader 5 kabi platformalarda obligatsiya yoki obligatsiya fyucherslariga bog'liq CFD odatda YTM bilan emas, narx bilan ko'rsatiladi. Leverajli CFD savdosida pulni tez yo'qotish mumkin.

Istisno holatlar

• Callable obligatsiya. Emitent obligatsiyani muddatidan oldin qaytarib sotib olishi mumkin bo'lsa, yield to call va yield to worst ham hisoblanadi.
• Nol kuponli obligatsiya. Kupon yo'q, shuning uchun qayta investitsiya riski yo'q va YTM to'liq narx farqidan kelib chiqadi.
• Suzuvchi kuponli obligatsiya. Kelgusi kuponlar noma'lum, shuning uchun YTM taxminiy bo'ladi.
• Konventsiyalar. Kuponlar yiliga necha marta to'lanishi va kunlarni sanash usuli natijaga ta'sir qiladi. Toza narx bilan to'liq narx farqi uchun accrued interest sahifasini ko'ring.
• Kredit riski. Yuqori YTM ko'pincha yuqori riskni bildiradi. Bu farq credit spread orqali o'lchanadi.

Bog'liq atamalar

• Duration (obligatsiya): narxning YTM o'zgarishiga sezgirligi.
• Yillik daromadlilik
• Kupon va nominal qiymat
• Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

YTM nima, qisqacha?

Obligatsiya so'ndirish sanasigacha ushlab turilsa, kutiladigan umumiy daromadning yillik ko'rinishi.

YTM va kupon stavkasi bir xilmi?

Yo'q. Kupon stavkasi nominalga nisbatan qat'iy belgilanadi. YTM esa bozordagi joriy narxni ham hisobga oladi.

Nega obligatsiya narxi tushganda YTM oshadi?

Pul oqimlari o'zgarmaydi, lekin ular uchun kamroq to'lanadi. Shu sababli bu oqimlarga nisbatan daromad yuqori bo'ladi.

YTM daromadni kafolatlaydimi?

Yo'q. Natija default bo'lmasligiga, obligatsiya oxirigacha ushlab turilishiga va kuponlar shu stavkada qayta investitsiya qilinishiga bog'liq.

YTM'ni qanday hisoblayman?

Narx, kupon, nominal va muddatni kalkulyatorga kiriting. Vositalar Kalkulyatorlar bo'limida.