Duration (obligatsiya) nima

Duration nima: qisqa ta'rif

Duration obligatsiya narxi bozordagi daromadlilik (yield) o'zgarishiga qanchalik sezgir ekanini ko'rsatadi: duration qancha katta bo'lsa, daromadlilik o'zgarganda narx shuncha kuchliroq o'zgaradi.

Daromadlilik oshsa, obligatsiya narxi tushadi. Daromadlilik pasaysa, narx ko'tariladi. Duration shu teskari bog'liqlikning kuchini o'lchaydi.

Aniq ta'rif: Macaulay va modifikatsiyalangan duration

Macaulay durationi obligatsiyaning barcha pul oqimlari (kupon to'lovlari va nominal qiymat qaytarilishi) kelish vaqtining o'rtacha tortilgan qiymatidir. Har bir to'lovning vazni uning joriy qiymati obligatsiya narxiga nisbatiga teng. U yillarda ifodalanadi.

Modifikatsiyalangan duration narx sezgirligini to'g'ridan-to'g'ri beradi. U narxning daromadlilik bo'yicha hosilasini narxga bo'lib, ishorasini teskari qilish orqali olinadi. Macaulay durationidan hisoblanganda, u davrdagi daromadlilikka bog'liq ko'paytuvchiga bo'linadi.

Taxminiy formula:

ΔP / P ≈ −D_mod × Δy

Misol (faraziy)

Ikki obligatsiya bor deb faraz qilaylik. A obligatsiyaning muddati qisqa va kuponi yuqori. B obligatsiyaning muddati uzun va kuponi past. B ning modifikatsiyalangan durationi A nikidan katta.

Bozordagi daromadlilik bir xil miqdorga, masalan bir necha bazis punktga oshdi. Formula bo'yicha ikkala obligatsiya ham arzonlaydi. B ning narxi ko'proq tushadi, chunki Δy uning kattaroq durationiga ko'paytiriladi. Aniq raqamlarni obligatsiyaning o'z pul oqimlari bo'yicha hisoblash kerak.

Chegaraviy holatlar

• Kuponsiz obligatsiya: Macaulay durationi to'lov muddatiga teng, chunki pul oqimi faqat muddat oxirida keladi.
• Suzuvchi stavkali obligatsiya: kupon tez-tez qayta belgilangani uchun duration juda kichik bo'ladi.
• Muddatidan oldin qaytariladigan (callable) obligatsiya: pul oqimlari daromadlilikka bog'liq, shuning uchun effective duration ishlatiladi.
• Konveksitet: formula faqat kichik o'zgarishlarda yaxshi ishlaydi. Katta o'zgarishda xato oshadi va konveksitet tuzatmasi qo'shiladi.
• «DV01» (dollar duration): narx o'zgarishini foizda emas, pul summasida beradi.

Duration faqat foiz stavkasi riskini o'lchaydi. Default riski va credit spread o'zgarishi alohida baholanadi.

Atama qayerda uchraydi

• Obligatsiya fondlari va birja fondlarining hisobotlarida portfelning o'rtacha durationi ko'rsatiladi.
• Yangiliklarda "uzun durationli qog'ozlar" deganda stavka o'zgarishiga eng sezgir obligatsiyalar nazarda tutiladi, masalan uzun muddatli Bund yoki Gilt.
• Markaziy bank qarorlari tahlilida uchraydi. O'zbekistonda asosiy stavka bo'yicha qarorlarni O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) qabul qiladi.
• MetaTrader kabi savdo platformalarida odatda faqat narx ko'rsatiladi, duration ko'rsatilmaydi. Uni emitent hujjatlari yoki obligatsiya ma'lumotlari manbalaridan olish kerak.

Obligatsiyaga bog'liq leverajli CFD bilan savdo qilish tez zarar keltirishi mumkin. Stavka kutilmaganda o'zgarsa, uzun durationli aktivlarda bu zarar kuchliroq bo'ladi. Batafsil: Risklarni boshqarish.

Bog'liq atamalar

• Kupon (obligatsiya)
• Accrued interest
• Yevroobligatsiya
• Obligatsiya auksioni
• Fundamental tahlil
• Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Duration nima, oddiy qilib aytganda?

Duration obligatsiya narxi daromadlilik o'zgarishiga qanchalik kuchli javob berishini ko'rsatadi.

Macaulay va modifikatsiyalangan duration farqi nimada?

Macaulay durationi pul oqimlarining o'rtacha vaqtini yillarda beradi. Modifikatsiyalangan duration esa daromadlilik o'zgarganda narx necha foizga o'zgarishini taxminan beradi.

Nega uzun muddatli obligatsiyaning durationi katta?

Pul oqimlarining asosiy qismi uzoq kelajakda keladi. Shuning uchun ularning joriy qiymati diskont stavkasiga ko'proq bog'liq bo'ladi.

Duration kelajakdagi narxni bashorat qiladimi?

Yo'q. Duration faqat daromadlilik ma'lum miqdorga o'zgarsa, narx taxminan qancha o'zgarishini ko'rsatadi. Daromadlilik qaysi tomonga o'zgarishini u aytmaydi.