Kapital hisobi va moliyaviy hisob farqi

Qisqa ta'rif

Kapital va moliyaviy hisob to'lov balansining bir qismi. U mamlakat rezidentlari va xorijliklar o'rtasidagi transchegaraviy investitsiya oqimlarini qayd etadi: to'g'ridan-to'g'ri investitsiyalar, qimmatli qog'ozlar, kreditlar, depozitlar va kapital transferlari shu yerda ko'rinadi.

To'lov balansi mamlakatning tashqi dunyo bilan qilgan barcha iqtisodiy operatsiyalari hisobidir. U joriy hisob, kapital hisobi va moliyaviy hisobdan iborat.

Rasmiy ta'rif: ikki alohida hisob

Xalqaro statistika standartida bu ikki hisob bir-biridan ajratiladi:

Hisob	Nimani qayd etadi
Kapital hisobi (capital account)	Kapital transferlari (masalan, qarzni kechish, investitsiya grantlari) va ishlab chiqarilmagan nomoliyaviy aktivlar (yer, litsenziyalar, brendlar) oldi-sottisi
Moliyaviy hisob (financial account)	To'g'ridan-to'g'ri investitsiyalar, portfel investitsiyalari, derivativlar, boshqa investitsiyalar (kreditlar, depozitlar, savdo kreditlari) va zaxira aktivlari

Moliyaviy hisob "aktivlarning sof o'sishi minus majburiyatlarning sof o'sishi" ko'rinishida yoziladi. Agar rezidentlar xorijdagi aktivlarini xorijliklarning mamlakatdagi aktivlariga qaraganda ko'proq oshirsa, mamlakat dunyoga sof kreditor bo'ladi.

Asosiy ayniyat: joriy hisob va kapital hisobi yig'indisi moliyaviy hisobga teng bo'lishi kerak. Amalda farq qoladi va u "sof xatolar va tushib qolganlar" moddasida ko'rsatiladi.

Misol (faraziy)

Uchta faraziy operatsiyani ko'raylik:

Xorijiy kompaniya O'zbekistonda zavod quradi va mablag' o'tkazadi. Bu moliyaviy hisobda to'g'ridan-to'g'ri investitsiya sifatida yoziladi: mamlakatning xorijliklar oldidagi majburiyati oshadi.
O'zbekistonlik rezident xorijiy bankda depozit ochadi. Bu "boshqa investitsiyalar" moddasida rezident aktivining o'sishi bo'ladi. Mahalliy qonunchilikda «Valyutani tartibga solish to‘g‘risida»gi qonun (ZRU-573) 12-moddasi: rezident jismoniy shaxslar O‘zbekiston banklarida va chet eldagi banklarda xorijiy valyutada hisobvaraq va omonatlar ochishga haqli. Shuningdek, kapital harakati bilan bog'liq operatsiyalarga xorijdagi hisobvaraqlar va depozitlarga mablag' joylashtirish kiradi; rezidentlar tomonidan xorijiy valyutadagi qimmatli qog'ozlarni sotib olish qimmatli qog'ozlar regulyatori tomonidan CBU bilan birgalikda tartibga solinadi.
Xorijiy hukumat mamlakat qarzining bir qismini kechadi. Bu moliyaviy hisobga emas, kapital hisobiga kapital transferi sifatida yoziladi.

Chegaraviy holatlar

Eski atamashunoslik. Standartning eski nashrlarida "capital account" deb hozirgi moliyaviy hisob atalgan. Shu sababli eski maqolalarda atamalar boshqacha ishlatilishi mumkin.
Qayta investitsiyalangan foyda. Bu holat ikki joyda aks etadi: joriy hisobda daromad sifatida va moliyaviy hisobda to'g'ridan-to'g'ri investitsiya sifatida.
Zaxira aktivlari. Markaziy bankning valyuta zaxiralari ham moliyaviy hisob tarkibiga kiradi.
Capital gain va loss bu hisob bilan bog'liq emas. U investorning aktiv narxidan olgan foydasi yoki zararini bildiradi.

Atama qayerda uchraydi

Markaziy banklar va xalqaro tashkilotlarning to'lov balansi hisobotlarida.
Iqtisodiy yangiliklarda "kapital oqimi", "kapital chiqib ketishi", "hot money" iboralari bilan birga.
MetaTrader kabi platformalardagi iqtisodiy kalendarlarda to'lov balansi va joriy hisob e'lonlari sifatida.

Kapital oqimlari valyuta kursiga ta'sir qilishi mumkin. Biroq bu ta'sir oldindan aniq bo'lmaydi. Leveraj bilan forex yoki CFD savdosida bunday yangiliklar paytida pul tez yo'qotilishi mumkin. Batafsil ma'lumot uchun Risklarni boshqarish sahifasini o'qing.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar

Capital account nima?

Tor ma'noda bu kapital transferlari va nomoliyaviy aktivlar oldi-sottisi hisobidir. Keng ma'noda u moliyaviy hisob bilan birga transchegaraviy investitsiya oqimlarini bildiradi.

Moliyaviy hisob to'lov balansida nimani ko'rsatadi?

Rezidentlarning xorijiy moliyaviy aktivlari va xorijliklar oldidagi majburiyatlari qanchaga o'zgarganini ko'rsatadi.

Moliyaviy hisob profitsiti yaxshi belgimi?

Bu baho bermaydigan statistik ko'rsatkich. Uning ma'nosi joriy hisob holati va oqimlar tarkibiga bog'liq.

Kapital hisobi joriy hisobdan nimasi bilan farq qiladi?

Joriy hisob tovarlar, xizmatlar va daromadlarni qayd etadi. Kapital hisobi esa transferlar va nomoliyaviy aktivlarni qayd etadi.

Kapital va moliyaviy hisob