Fyuchers kontrakt nima

Qisqa ta'rif

Fyuchers kontrakt (futures contract) — aktivni kelajakdagi belgilangan sanada oldindan kelishilgan narxda sotib olish yoki sotish to'g'risidagi standartlashtirilgan, birjada savdo qilinadigan shartnoma.

Bu aslida forvard kontrakt, lekin uning shartlari birja tomonidan belgilanadi. Aktiv, kontrakt hajmi, amal qilish muddati va hisob-kitob usuli barcha ishtirokchilar uchun bir xil.

Shartli misol

Faraz qilaylik, treyder neft fyuchersini sotib oldi. U amal qilish oyida kelishilgan narxda kontrakt hajmiga teng neft olish majburiyatini oldi.

• Narx kelishilgandan yuqori bo'lsa, xaridor foyda ko'radi. Foyda narxlar farqini kontrakt hajmiga ko'paytirib hisoblanadi.
• Narx pastroq bo'lsa, xaridor xuddi shu hisob bilan zarar ko'radi, sotuvchi esa foyda ko'radi.
• Hisob-kitob muddat oxirini kutmaydi. Birja har kuni pozitsiyani joriy narxga qayta baholaydi (mark-to-market). Farq hisobga yoki hisobdan har kuni o'tkaziladi.

O'z raqamlaringiz bilan hisoblash uchun kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.

Aniq ta'rif va chekka holatlar

Formal ta'rif: fyuchers — birjada tuziladigan muddatli hosila moliyaviy vosita (derivativ). Har bir bitimda markaziy kontragent sotuvchi uchun xaridor, xaridor uchun esa sotuvchi bo'ladi. Majburiyatlar boshlang'ich va o'zgaruvchan marja (garov) bilan ta'minlanadi.

Tajribali treyderlar quyidagilarga e'tibor beradi:

• Hisob-kitob turi. Kontrakt aktivni jismoniy yetkazib berish yoki pul farqi bilan yopiladi. Batafsil: cash settlement va delivery.
• Oxirgi savdo kuni va yetkazib berish xabarnomasi. Jismoniy yetkazib beriladigan kontraktlarda bu sanalar har xil bo'lishi mumkin.
• Roll. Pozitsiyani saqlab qolish uchun yaqin muddatli kontrakt yopiladi va keyingisi ochiladi. Qarang: futures roll, front month.
• Egri chiziq shakli. Uzoq muddatli kontraktlar qimmatroq bo'lsa, bu contango, arzonroq bo'lsa — backwardation.
• Narx chegaralari. Ayrim birjalar kunlik narx limitlarini qo'yadi. Limitga yetganda savdo to'xtatilishi mumkin.
• Leverage. Marja kontrakt qiymatidan ancha kichik. Shu sabab kichik narx harakati ham marjadan katta zararga olib kelishi mumkin. Leveragega asoslangan savdoda pul tez yo'qotilishi mumkin. Batafsil: risklarni boshqarish.

O'zbekiston qonunchiligida valyutaga bog'liq hosila vositalar alohida ta'riflangan: Valyutani tartibga solish to'g'risidagi qonun 4-moddasida valyuta derivativlari (valyutaga bog'liq hosila moliyaviy vositalar) ta'riflangan. Soliq bo'yicha: Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi.

Atama qayerda uchraydi

• Platformalarda. Fyuchers ramzlari odatda amal qilish oyi bilan beriladi. Indeks va xomashyo CFD'lari (masalan, US100 yoki NAS100) ko'pincha fyuchers narxiga asoslanadi. Bunday CFD'lar o'z muddati va roll qoidalariga ega bo'lishi mumkin.
• Hisobotlarda. Birja va regulyator hisobotlarida ochiq pozitsiyalar (open interest), savdo hajmi va ishtirokchilar pozitsiyalari keltiriladi.
• Yangiliklarda. "Neft fyucherslari", "oltin fyucherslari" yoki "indeks fyucherslari" iboralari ko'p uchraydi. Ular ko'pincha bozor ochilishidan oldingi kayfiyatni ko'rsatadi. Qarang: energiya resurslari, fond indekslari.

Boshqa atamalar treyding lug'ati sahifasida jamlangan.

Ko'p beriladigan savollar

Fyuchers nima, oddiy qilib aytganda?

Kelajakdagi sanada belgilangan narxda bitim tuzishga birjada kelishilgan standart shartnoma.

Fyuchers forvarddan nimasi bilan farq qiladi?

Forvard ikki tomon o'rtasida erkin shartlarda tuziladi. Fyuchers birjada standart shartlarda savdo qilinadi, kliring va kunlik marja hisob-kitobi bilan ishlaydi.

Fyuchers savdosida aktivni olish shartmi?

Yo'q. Ko'p kontraktlar muddatdan oldin yopiladi yoki pul farqi bilan hisob-kitob qilinadi. Jismoniy yetkazib beriladigan kontraktlarda esa sanalarni kuzatish kerak.

Fyuchers va CFD bir narsami?

Yo'q. CFD — broker bilan tuziladigan narx farqi shartnomasi. Uning narxi fyuchersga asoslanishi mumkin, lekin u birjada savdo qilinmaydi. Aniq shartlarni brokerning rasmiy spetsifikatsiyasidan tekshiring.