Devalvatsiya va revalvatsiya

Devalvatsiya va revalvatsiya nima

Devalvatsiya — davlat yoki markaziy bank qat'iy belgilangan (peg) valyuta kursini rasmiy ravishda milliy valyuta foydasiga emas, zarariga o'zgartirishi, ya'ni milliy valyuta xorijiy valyutaga nisbatan arzonroq deb e'lon qilinadi.

Revalvatsiya — teskari jarayon: belgilangan kurs rasmiy ravishda milliy valyuta foydasiga o'zgartiriladi.

Asosiy belgi — qaror. Kurs bozorda o'z-o'zidan emas, rasmiy e'lon bilan o'zgaradi.

Devalvatsiya va qadrsizlanish farqi

Yangiliklarda bu atamalar ko'pincha aralashtiriladi. Suzuvchi kursda "devalvatsiya" deyish aniq emas — to'g'risi "qadrsizlanish".

Devalvatsiya sabablari

• To'lov balansi taqchilligi va valyuta zaxiralarining kamayishi.
• Ichki inflyatsiya savdo hamkorlarnikidan yuqori bo'lishi, natijada belgilangan kurs real holatdan uzoqlashadi.
• Eksportni raqobatbardosh qilish istagi.
• Rasmiy va norasmiy kurs o'rtasidagi katta farqni yopish.

Revalvatsiya odatda aksincha holatda bo'ladi: katta savdo profitsiti, zaxiralarning tez o'sishi va inflyatsiya bosimi.

Shartli misol

Faraz qilaylik, rasmiy kurs dollar uchun A so'm etib belgilangan. Markaziy bank yangi kursni B so'm deb e'lon qiladi, bunda B kattaroq A dan.

• Bu devalvatsiya: dollar olish uchun ko'proq so'm kerak.
• So'mning o'zgarish ulushi: (B − A) / B; dollarning so'mdagi o'sish ulushi: (B − A) / A.
• Import narxlari so'mda oshadi, dollardagi daromad so'mda ko'proq bo'ladi.

Agar B kichikroq A dan bo'lsa — bu revalvatsiya. Aniq raqamlar bilan hisoblash uchun kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.

Atama qayerda uchraydi

• Markaziy bank e'lonlari. O'zbekistonda rasmiy kurslarni O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) e'lon qiladi; kurs arxivi ochiq formatlarda mavjud: Markaziy bankning rasmiy kurslari: ochiq JSON/XML/CSV, kalit talab qilinmaydi; masalan, /ru/arkhiv-kursov-valyut/json/, /json/all/YYYY-MM-DD/, /json/USD/YYYY-MM-DD/ (maydonlar: Ccy, Rate, Diff, Date, Nominal va boshqalar).
• Grafiklar. MetaTrader kabi platformalarda belgilangan kursli valyuta ishtirok etgan valyuta juftligi narxi e'londan keyin keskin sakrashi (gap) mumkin, spred kengayadi.
• Hisobotlar va yangiliklar. Iqtisodiy sharhlarda, kurs rejimi tavsiflarida, fundamental tahlil materiallarida.

Rasmiy kurs o'zgarishi oldindan bilinmaydigan voqea. Leveraj bilan CFD va forex savdosida bunday sakrash stop-orderlardan o'tib ketishi va pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Batafsil: risklarni boshqarish.

Tajribali treyder uchun: chekka holatlar

• Crawling peg. Kurs muntazam kichik qadamlar bilan rasmiy o'zgartiriladi — bu rejalashtirilgan devalvatsiya.
• Koridorni kengaytirish. Kurs chegarasi o'zgarsa, bu ham rasmiy devalvatsiya yoki revalvatsiya hisoblanadi.
• Currency board. Kurs qonun bilan bog'langan, uni o'zgartirish rejimning o'zgarishini anglatadi.
• Kurslarni birxillashtirish. Bir nechta rasmiy kurs bitta kursga birlashtirilsa, amalda devalvatsiya bo'lishi mumkin.
• De-yure va de-fakto. Rasmiy kurs o'zgarmasa ham, norasmiy bozorda qadrsizlanish bo'lishi mumkin.

Tarixiy kontekst: Bretton-Vuds tizimi, oltin standarti.

Bog'liq atamalar

• Valyuta riski
• Qattiq valyuta
• Dollarizatsiya
• Giperinflyatsiya
• Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Devalvatsiya nima, qisqacha?

Belgilangan valyuta kursining rasmiy qaror bilan milliy valyuta zarariga o'zgartirilishi.

Revalvatsiya nima?

Belgilangan kursning rasmiy qaror bilan milliy valyuta foydasiga o'zgartirilishi.

Devalvatsiya va qadrsizlanish farqi nimada?

Devalvatsiya — rasmiy qaror, belgilangan kursda. Qadrsizlanish — bozor harakati, suzuvchi kursda.

Devalvatsiyani oldindan bilish mumkinmi?

Aniq vaqti va hajmi odatda oldindan ma'lum bo'lmaydi. Shuning uchun bunday voqealar savdoda katta risk tug'diradi.

Rasmiy kursni qayerdan tekshirish mumkin?

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) saytidagi rasmiy kurslar va kurs arxividan.