Qisqa ta'rif
Oltin standarti (gold standard) shunday pul tizimiki, unda milliy pul birligi qonun bilan belgilangan miqdordagi oltinga teng qilib qo'yiladi va davlat yoki markaziy bank pulni shu narxda oltinga almashtirib berishga majburiyat oladi.
Pulning qiymati hukumat qaroridan emas, oltin zaxirasidan kelib chiqadi. Bugungi pul esa fiat pul: uning qiymati davlatga bo'lgan ishonchga tayanadi.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Shartli misol
Raqamlarsiz, faqat mexanizmni ko'rsatuvchi misol:
- A mamlakati o'z pul birligini ma'lum og'irlikdagi oltinga tenglaydi.
- B mamlakati ham o'z pul birligini oltinga tenglaydi.
- Ikkala pul oltinga bog'langani uchun ular o'rtasidagi kurs ham avtomatik ravishda qat'iy bo'lib qoladi.
- A mamlakatidan import ko'paysa, to'lov uchun oltin chet elga chiqadi. Ichkarida pul massasi qisqaradi, narxlar pasayadi (deflyatsiya) va eksport arzonlashadi. Balans shu yo'l bilan tiklanadi.
Shu bilan birga, markaziy bank pul massasini o'zi xohlagancha oshira olmaydi. Inqiroz paytida bu katta cheklovga aylanadi.
Oltin standarti tarixi
- Klassik oltin standarti. O'tgan asrlarda yetakchi davlatlar pulni oltin tangalar va banknotlarni oltinga almashtirish orqali oltinga bog'lagan.
- Urushlar va inqirozlar davri. Jahon urushlari va Buyuk depressiya paytida ko'p davlatlar almashtirishni to'xtatgan yoki pulini devalvatsiya qilgan.
- Bretton-Vuds. Urushdan keyingi Bretton-Vuds tizimida valyutalar AQSh dollariga, dollar esa oltinga bog'langan edi. Bu oltin standartining yumshoq shakli bo'lgan.
- Fiat davri. Dollarning oltinga almashtirilishi to'xtatilgach, yirik valyutalar suzuvchi kursga o'tgan.
Aniq ta'rif va chegaraviy holatlar
Oltin standartining bir necha turi bor:
| Turi | Mohiyati |
|---|---|
| Oltin tanga standarti | Muomalada oltin tangalar yuradi, banknotlar ularga erkin almashtiriladi |
| Oltin quyma standarti | Pul faqat yirik oltin quymalariga almashtiriladi |
| Oltin-valyuta standarti | Zaxiralar oltinga almashtiriladigan xorijiy valyutada saqlanadi |
Chegaraviy holatlar:
- Bimetallizm. Pul bir vaqtda oltin va kumushga bog'lanadi. Bu oltin standartining o'zi emas.
- Zaxirada oltin saqlash. Markaziy bank zaxirasida oltin borligi oltin standarti degani emas. Asosiy shart pulni qat'iy narxda oltinga almashtirish majburiyatidir.
- Almashtirishni to'xtatish. Qonunda oltin pariteti qolib, almashtirish to'xtatilgan bo'lsa, amalda tizim ishlamaydi.
- Currency board va crawling peg ham qat'iy bog'lanishdir, lekin oltinga emas, boshqa valyutaga.
Atama qayerda uchraydi
- Yangiliklar va makro sharhlarda. Inflyatsiya, davlat qarzi yoki markaziy banklarning oltin sotib olishi muhokama qilinganda. Bu haqda fundamental tahlil sahifasida yozilgan.
- Tarixiy hisobotlarda. Valyuta inqirozlari, bank run va qattiq valyuta tahlillarida.
- Savdo platformalarida. Atamaning o'zi ko'rinmaydi, ammo MT5 kabi platformalardagi XAUUSD grafigi sharhlarida tez-tez tilga olinadi. Leverajli oltin CFD savdosida pulni tez yo'qotish mumkin. Batafsil: Oltin, Metallar, Risklarni boshqarish.
Boshqa atamalar uchun Treyding lug'ati sahifasini oching.
Ko'p beriladigan savollar
Oltin standarti nima, qisqa qilib aytganda?
Bu pul birligini qat'iy miqdordagi oltinga tenglab, shu narxda oltinga almashtirish kafolatlanadigan tizim.
Hozir biror davlat oltin standartida ishlaydimi?
Yirik valyutalarning barchasi hozir fiat pul hisoblanadi. Markaziy banklar oltinni zaxirada saqlaydi, lekin pulni oltinga almashtirish majburiyatini olmaydi.
Nega oltin standarti bekor qilingan?
U pul massasini oltin zaxirasiga bog'lab qo'yadi. Urush va inqiroz davrida hukumatlar bunday cheklov bilan ishlay olmay qolgan.
Oltin standarti va Bretton-Vuds bir narsami?
Yo'q. Bretton-Vudsda oltinga faqat dollar bog'langan, boshqa valyutalar esa dollarga bog'langan edi.
Oltin standarti oltin narxini oshiradimi?
Bu sahifa prognoz bermaydi. Oltin narxi ko'p omilga bog'liq, ular haqida Oltin sahifasida o'qishingiz mumkin.