Dilyutsiya (aksiya dilyutsiyasi) nima

Qisqa ta'rif

Dilyutsiya (inglizcha dilution, aksiyalar suyultirilishi) deganda kompaniya yangi aksiya chiqargani uchun mavjud aksiyadorlarning kompaniyadagi ulushi kamayishi tushuniladi.

Sizdagi aksiyalar soni o'zgarmaydi. Umumiy aksiyalar soni ko'payadi, shu sababli har bir aksiyaga kompaniyaning kichikroq qismi, foydaning ham kichikroq qismi to'g'ri keladi.

Misol (shartli, harflar bilan)

Raqamlar o'rniga harflar ishlatamiz:

• kompaniyada jami A ta aksiya bor;
• sizda B ta aksiya bor;
• kompaniya yana C ta yangi aksiya chiqaradi, siz ularni sotib olmaysiz.

Maxraj kattalashgani uchun ulush kichrayadi. Foyda bir aksiyaga hisoblanganda (EPS) ham xuddi shunday: kompaniya foydasi o'zgarmasa, uni ko'proq aksiyaga bo'lishga to'g'ri keladi.

Aniq raqamlar bilan hisoblash uchun kalkulyatorlar bo'limidan foydalaning.

Atama qayerda uchraydi

• Moliyaviy hisobotlarda: "Basic EPS" (oddiy) va "Diluted EPS" (suyultirilgan) qatorlari. Diluted EPS opsionlar, varrantlar va konvertatsiya qilinadigan obligatsiyalar aksiyaga aylantirilgan deb hisoblanadi.
• Yangiliklarda: "secondary offering", "SPO", "qo'shimcha emissiya", "konvertatsiya qilinadigan obligatsiyalar chiqarildi" kabi xabarlar.
• Kompaniya hujjatlarida: xodimlarga beriladigan aksiya opsionlari (stock options, RSU) va "fully diluted shares" soni.
• Savdo platformalarida: aksiya yoki indeks CFD grafigida bunday xabardan keyin narx keskin o'zgarishi mumkin. CFD egasi kompaniyada ulushga ega bo'lmaydi, lekin bazaviy aksiya narxining harakati unga to'liq ta'sir qiladi.

Leverajli CFD savdosida bunday yangiliklar ortidan narx tez harakatlanadi va mablag' qisqa vaqtda yo'qotilishi mumkin. Batafsil: Risklarni boshqarish.

Aniq ta'rif va chekka holatlar

Tajribali o'quvchilar uchun ikki turni ajratish kerak:

• Ulush (ownership) dilyutsiyasi – ovoz berish huquqi va foydadagi ulush kamayadi.
• Qiymat (value) dilyutsiyasi – bir aksiyaga to'g'ri keladigan qiymat kamayadi. Yangi aksiyalar balans qiymatidan yuqori narxda sotilsa, ulush kamaysa ham bir aksiyaga to'g'ri keladigan balans qiymati oshishi mumkin.

Chekka holatlar:

• Aksiya splitida dilyutsiya bo'lmaydi: aksiyalar soni hamma aksiyador uchun bir xil nisbatda o'zgaradi, ulushlar o'zgarmaydi.
• Rights issueda mavjud aksiyadorlar yangi aksiyalarni o'z ulushiga mos hajmda sotib olsa, ulushini saqlab qoladi.
• Buyback (aksiyalarni qaytarib sotib olish) teskari ta'sir beradi: aksiyalar soni kamayadi, qolgan aksiyadorlar ulushi oshadi.
• Anti-dilution bandlari odatda venchur investorlar shartnomalarida bo'ladi va ularning ulushini yoki narxini himoya qiladi.
• Opsion va varrantlar ishlatilmaguncha aksiyalar soni ko'paymaydi. Shuning uchun potensial dilyutsiya diluted EPS orqali alohida ko'rsatiladi.

Bog'liq atamalar

• Free float – erkin muomaladagi aksiyalar
• Growth va value aksiyalar
• Blue chip aksiyalar
• ADR va GDR
• Ex-dividend sana
• Derivativlar va Call opsion
• Fundamental tahlil
• Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Dilyutsiya har doim yomonmi?

Yo'q. Bu kompaniya yangi kapitalni qanday ishlatishiga bog'liq. Atamaning o'zi faqat ulush kamayganini bildiradi, natija haqida baho bermaydi.

Basic EPS va diluted EPS farqi nimada?

Basic EPS hozirgi aksiyalar soniga hisoblanadi. Diluted EPS esa aksiyaga aylanishi mumkin bo'lgan barcha vositalar aylangan deb hisoblanadi.

Split dilyutsiya hisoblanadimi?

Yo'q. Splitda har bir aksiyadorning aksiyalari bir xil nisbatda ko'payadi, shuning uchun ulushlar o'zgarmaydi.

Aksiya CFD savdosiga dilyutsiya ta'sir qiladimi?

Bevosita ulush yo'q, lekin bazaviy aksiya narxi o'zgaradi, CFD narxi ham unga ergashadi.