Diskont stavka nima: ta'rif va misol

Qisqa ta'rif

Diskont stavka (inglizcha discount rate) ikki ma'noda ishlatiladi:

Diskontlash stavkasi kelajakda olinadigan pulni bugungi qiymatga keltirish uchun ishlatiladi.
Markaziy bank stavkasi – markaziy bank tijorat banklariga qarz beradigan yoki pul bozoridagi narxni belgilaydigan stavka.

Kontekstga qarab qaysi ma'no nazarda tutilganini aniqlang. Moliyaviy hisobotda odatda birinchi ma'no, makro yangiliklarda ikkinchi ma'no ishlatiladi.

Diskontlash stavkasi: rasmiy ta'rif

Diskontlash stavkasi – kelajakdagi pul oqimi (cash flow) bugungi qiymatini (present value) hisoblashda ishlatiladigan yillik daromadlilik talabi. Kelajakdagi summa har bir davr uchun stavka qo'shilgan koeffitsientga bo'linadi. Davr qancha uzoq va stavka qancha yuqori bo'lsa, bugungi qiymat shuncha past chiqadi.

Stavka odatda ikki qismdan iborat:

risksiz stavka – masalan, davlat obligatsiyasi daromadliligi;
risk mukofoti – aktiv yoki kompaniya riskiga qarab qo'shiladigan qism.

Batafsil formulalar Future va present value sahifasida berilgan.

Misol (faraziy holat)

Aytaylik, sizga keyingi yili ma'lum summa to'lanishi va'da qilingan. Siz shu muddatga boshqa joyga pul joylashtirib, ma'lum foiz olishingiz mumkin. O'sha foiz diskont stavka bo'ladi. Kelajakdagi summa shu stavka bilan bugungi qiymatga keltirilsa, bugungi qiymat va'da qilingan summadan kichik chiqadi.

Stavka oshsa, bugungi qiymat yana kamayadi. Shuning uchun stavkalar oshganda obligatsiyalar narxi odatda pasayadi. Raqamlar bilan tekshirish uchun kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.

Markaziy bank stavkasi sifatida

O'zbekistonda bu vazifani O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) asosiy stavkasi bajaradi. Rasmiy ma'lumot: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Eski hujjatlardagi "qayta moliyalash stavkasi" ham shu stavkaga teng.

AQSh va ayrim boshqa mamlakatlarda discount rate deganda markaziy bankning discount window orqali banklarga beradigan qisqa muddatli kreditlar stavkasi tushuniladi. Bu asosiy siyosat stavkasidan farq qilishi mumkin.

Atama qayerda uchraydi

Yangiliklar va iqtisodiy taqvim: markaziy bank stavka qarorlari. Ular valyuta kurslariga ta'sir qilishi mumkin. Batafsil: Fundamental tahlil.
Kompaniya hisobotlari va tahlillar: DCF baholashlari va aktivlar qadrsizlanishi testlari.
Obligatsiyalar: kupon, duration va obligatsiya auksioni natijalari.
Valyuta forvardlari: stavkalar farqi forward points va covered interest parity orqali narxga kiradi.

Stavka qarorlari chiqqanda narx keskin o'zgarishi mumkin. Leveraj bilan CFD va forex savdosida bunday harakat mablag'ni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Bu haqda: Risklarni boshqarish.

Chegaraviy holatlar

Nominal va real stavka: real stavka inflyatsiyani hisobga oladi. Deflyatsiya davrida ular orasidagi farq boshqacha bo'ladi.
Manfiy stavka: ayrim mamlakatlarda bo'lgan. Bunday holatda diskontlash odatiy natija bermaydi.
Diskont daromadlilik: veksel va qisqa muddatli qog'ozlarda nominal qiymatdan chegirma shaklida hisoblanadi. U oddiy foiz stavkasi bilan bir xil emas.
O'zgarish birligi: stavka o'zgarishi ko'pincha bazis punktlarda beriladi.

Bog'liq atamalar

Future va present value, Bazis punkt, Kupon, Duration, Dezinflyatsiya, Treyding lug'ati.

Ko'p so'raladigan savollar