Dezinflyatsiya nima

Qisqa ta'rif

Dezinflyatsiya (inglizcha disinflation) bu inflyatsiya sur'atining sekinlashishi: narxlar o'sishda davom etadi, lekin avvalgidan sekinroq o'sadi.

Inflyatsiya deb umumiy narx darajasining o'sishiga aytiladi. Dezinflyatsiyada narxlar pasaymaydi, faqat ularning o'sish tezligi kamayadi.

Aniq ta'rif va chekka holatlar

Tajribali o'quvchi uchun aniqroq ta'rif: dezinflyatsiya ketma-ket davrlarda inflyatsiya ko'rsatkichining (odatda iste'mol narxlari indeksi, CPI, yillik o'zgarishi) pasayishi, bunda ko'rsatkich musbatligicha qoladi.

Chekka holatlar:

• Deflyatsiya emas. Inflyatsiya manfiy bo'lsa, ya'ni narxlar umumiy darajasi tushsa, bu deflyatsiya. Dezinflyatsiya deflyatsiyaga o'tishi ham, o'tmasligi ham mumkin.
• Bazaviy samara. O'tgan yilning shu davrida narxlar keskin oshgan bo'lsa, yillik ko'rsatkich joriy narxlar bosimi o'zgarmasa ham pasayishi mumkin. Bu statistik dezinflyatsiya deyiladi.
• Umumiy va bazaviy inflyatsiya. Umumiy inflyatsiya oziq-ovqat va energiya narxlari hisobiga sekinlashishi mumkin. Shu paytda bazaviy (core) inflyatsiya sekinlashmasligi mumkin. Shuning uchun hisobotlarda ikkala ko'rsatkich alohida ko'rib chiqiladi.
• Oylik va yillik ko'rsatkich. Oylik o'sish sekinlashgan bo'lsa ham, yillik ko'rsatkich hali o'sib turishi mumkin.

Faraziy misol

Faraz qilaylik, qaysidir mamlakatda o'tgan yili narxlar yillik hisobda X foizga, bu yil esa Y foizga oshdi. Bunda Y X dan kichik, lekin musbat.

• Narxlar bu yil ham qimmatlashdi.
• Qimmatlashish sur'ati o'tgan yildagidan past.
• Demak, bu dezinflyatsiya.

Agar Y manfiy bo'lganida, bu deflyatsiya bo'lardi. Agar Y X dan katta bo'lganida, inflyatsiya tezlashgan bo'lardi. Sur'atlar va foizlarni o'zingiz hisoblab ko'rish uchun kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.

Atama qayerda uchraydi

• Markaziy bank hisobotlari. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) pul-kredit siyosati va asosiy stavka bo'yicha materiallarida inflyatsiya dinamikasini tahlil qiladi. Stavka qarorlari haqida rasmiy ma'lumot: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.
• Iqtisodiy kalendarlar. CPI ma'lumotlari e'lon qilinganda yangiliklar "dezinflyatsiya davom etmoqda" yoki "dezinflyatsiya to'xtadi" degan iboralarni ishlatadi. MetaTrader kabi platformalardagi yangiliklar oqimi va iqtisodiy kalendarlarda ham shunday ma'lumotlar chiqadi.
• Tahliliy sharhlar. Banklar va tahlilchilar dezinflyatsiyani markaziy bank stavkasi bo'yicha kutilmalar bilan bog'lab muhokama qiladi.

Inflyatsiya ma'lumotlari valyuta, obligatsiya va indekslar narxiga keskin ta'sir qilishi mumkin. Bu haqda batafsil: Fundamental tahlil. Kaldirakli CFD va forex savdosida ma'lumotlar e'lon qilingan paytdagi keskin harakat tez zararga olib kelishi mumkin. Shuning uchun risklarni boshqarish qoidalarini oldindan o'rganing.

Bog'liq atamalar

• Deflyatsiya: narxlar umumiy darajasining pasayishi.
• Giperinflyatsiya: juda tez va nazoratsiz narx o'sishi.
• Iqtisodiy tsikl: inflyatsiya sur'ati tsikl bosqichlari bilan o'zgaradi.
• Soft va hard landing: dezinflyatsiya tanazzulsiz kechadimi, degan savol.
• Valyuta qadrsizlanishi va devalvatsiya: import narxlari orqali inflyatsiyaga ta'sir qiladi.
• Bazis punkt: stavka o'zgarishlarini o'lchash birligi.
• Boshqa atamalar: Treyding lug'ati.

Ko'p beriladigan savollar

Dezinflyatsiya narxlar tushyapti degani-mi?

Yo'q. Narxlar o'sishda davom etadi, faqat sekinroq o'sadi. Narxlar tushishi deflyatsiya deyiladi.

Dezinflyatsiya va deflyatsiyaning farqi nima?

Dezinflyatsiyada inflyatsiya sur'ati kamayadi, lekin musbatligicha qoladi. Deflyatsiyada inflyatsiya manfiy bo'ladi.

Inflyatsiya sekinlashishi qaysi ko'rsatkichda ko'rinadi?

Odatda iste'mol narxlari indeksining (CPI) yillik va oylik o'zgarishida ko'rinadi. Bundan tashqari bazaviy inflyatsiya ham alohida kuzatiladi.

Dezinflyatsiya bozorga qanday ta'sir qiladi?

Bu stavka bo'yicha kutilmalarga bog'liq va har safar boshqacha bo'lishi mumkin. Ta'sir oldindan ma'lum emas, bu sahifa esa savdo tavsiyasi bermaydi.