Bretton-Vuds tizimi: Bretton Woods nima

Bretton-Vuds tizimi nima

Bretton-Vuds tizimi jahon urushidan keyin tuzilgan xalqaro valyuta tartibi edi: valyutalar AQSh dollariga qat'iy kurs bilan bog'langan, dollar esa belgilangan narxda oltinga almashtirilishi kafolatlangan.

Tizim AQShning Nyu-Xempshir shtatidagi Bretton-Vuds shahrida imzolangan Bretton Woods kelishuvi asosida yaratilgan. Shu kelishuv bilan Xalqaro valyuta jamg'armasi (XVJ) va Jahon banki ham tashkil topgan.

Rasmiy ta'rif va tafsilotlar

Tajribali o'quvchi uchun aniqroq tavsif:

Tuzatiladigan qat'iy kurs (adjustable peg). Har bir a'zo davlat o'z valyutasining dollarga nisbatan paritetini e'lon qilgan. Bozor kursini shu paritet atrofidagi tor koridorda ushlab turishi shart bo'lgan.
Dollar-oltin bog'lanishi. Oltinga almashtirish huquqi xususiy shaxslarga emas, faqat xorijiy markaziy banklarga berilgan.
Paritetni o'zgartirish. "Asosiy nomutanosiblik" bo'lganda paritetni o'zgartirishga ruxsat berilgan. Katta o'zgarishlar uchun XVJ roziligi talab qilingan.
Kapital nazorati. Kapital harakatlarini cheklashga ruxsat berilgan. Qat'iy kurslar ana shu cheklovlar tufayli barqaror turgan.

Chegaraviy holatlar:

Triffin dilemmasi. Dunyoga dollar likvidligi kerak edi. Buning uchun AQSh doimiy to'lov taqchilligida yashashi lozim edi. Taqchillik esa dollar-oltin kafolatiga ishonchni yemirgan.
Tizimning tugashi. AQSh prezidenti Richard Nikson dollarni oltinga almashtirishni to'xtatgan ("Nikson shoki"). Keyingi Smitson kelishuvi qat'iy kurslarni qisqa vaqtga saqlab qoldi. Undan keyin yirik valyutalar suzuvchi kursga o'tdi va Yamayka kelishuvi bu holatni rasmiylashtirdi.
Oltin standarti emas. Bu oltin standartining zaiflashtirilgan, dollar orqali ishlaydigan shaklidir ("oltin-valyuta standarti").

Shartli misol

Raqamlarsiz, faqat mexanizmni ko'rsatadigan misol:

"A" mamlakat o'z valyutasini dollarga belgilangan paritet bilan bog'lagan.
Importi eksportidan oshib ketadi. Natijada bozorda milliy valyutaga talab tushadi va kurs koridorning pastki chegarasiga yaqinlashadi.
Markaziy bank kursni ushlab turish uchun dollar zaxirasini sotib, milliy valyutani sotib oladi.
Zaxira kamaygach, mamlakat XVJ bilan kelishib, paritetni pasaytiradi. Bu devalvatsiya bo'ladi.

Kurs o'zgarishi pozitsiya qiymatiga qanday ta'sir qilishini hisoblash uchun kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.

Atama qayerda uchraydi

Yangiliklar va tahlil. Dollarning zaxira valyuta maqomi yoki "yangi Bretton-Vuds" haqidagi bahslarda tilga olinadi.
Markaziy bank hisobotlari. Kurs rejimi tarixi tushuntirilganda ishlatiladi. O'zbekistonda so'mning rasmiy kursini bugun O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) e'lon qiladi.
Oltin va dollar tahlili. Narx grafiklarining tarixiy qismi izohlanganda uchraydi. Batafsil: oltin, fundamental tahlil.

Savdo platformalarida bu atama alohida ko'rsatkich sifatida chiqmaydi. Valyuta yangiliklari asosida leverajli CFD yoki forex savdosi qilish pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Bu haqda: risklarni boshqarish.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar

Bretton Woods nima, qisqa qilib aytganda?

Urushdan keyingi qat'iy valyuta kursi tizimi. Unda valyutalar dollarga, dollar esa oltinga bog'langan edi.

Bretton Woods kelishuvi bilan qaysi tashkilotlar tuzilgan?

Xalqaro valyuta jamg'armasi va Jahon banki.

Tizim nega tugagan?

AQSh zaxirasidagi oltin dollar majburiyatlarini qoplay olmay qoldi. Shundan keyin AQSh dollarni oltinga almashtirishni to'xtatdi.

Bretton-Vuds tizimi oltin standartidan nimasi bilan farq qiladi?

Oltin standartida har bir valyuta to'g'ridan-to'g'ri oltinga bog'lanadi. Bretton-Vuds tizimida esa oltinga faqat dollar bog'langan, qolgan valyutalar dollarga bog'langan edi.

Bugun qat'iy kurslar mavjudmi?

Ha, ayrim davlatlar valyutasini boshqa valyutaga bog'laydi. Lekin bu umumjahon tizim emas, har bir davlatning o'z kurs rejimi.

Bretton-Vuds tizimi