Valyuta riski nima: ta'rif va misol

Qisqa ta'rif

Valyuta riski (currency risk, kurs riski) — aktiv, qarz, daromad yoki savdo natijasining qiymati valyuta kursi o'zgargani sababli o'zgarishi ehtimoli.

Formal ta'rif: valyuta riski — bazaviy valyutada (siz natijani o'lchaydigan valyutada) ifodalangan qiymatning xorijiy valyutadagi pozitsiyalar kursi o'zgarishiga sezgirligi. Bu sezgirlik exposure deb ataladi.

Valyuta riskining turlari

Tur	Inglizcha	Mazmuni
Operatsion	Transaction exposure	Kelajakdagi to'lov yoki tushum kursi oldindan ma'lum emas
Hisobot	Translation exposure	Xorijiy valyutadagi aktivlar hisobotda boshqa valyutaga qayta hisoblanadi
Iqtisodiy	Economic exposure	Kurs o'zgarishi biznesning raqobatbardoshligi va kelajakdagi pul oqimlariga ta'sir qiladi

Misol

Faraziy holat. Treyderning hisob valyutasi AQSh dollari, lekin u xarajatlarini so'mda o'lchaydi. U pozitsiyani dollarda foyda bilan yopdi. Oradan vaqt o'tib so'm dollarga nisbatan mustahkamlandi. Dollardagi summa o'zgarmadi, ammo so'mga aylantirilganda u avvalgidan kamroq so'm beradi. Savdo natijasi o'zgarmagan, lekin kurs riski tufayli so'mdagi natija kamaydi.

Ikkinchi holat platformada uchraydi. Dollar hisobida EUR/JPY juftligi savdo qilinsa, foyda yoki zarar avval yaponiya iyenasida hosil bo'ladi, keyin joriy kurs bo'yicha dollarga o'giriladi. Demak, natijaga ham juftlik harakati, ham iyena va dollar o'rtasidagi kurs ta'sir qiladi.

Aniq summalarni o'zingizning holatingiz bo'yicha kalkulyatorlar sahifasida hisoblashingiz mumkin.

Muhim: leveraj bilan CFD va forex savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin. Valyuta riski bu riskni kamaytirmaydi, balki unga qo'shiladi.

Atama qayerda uchraydi

Savdo platformalarida. MetaTrader 5 va boshqa terminallarda foyda va marja hisob valyutasida ko'rsatiladi. Hisob valyutasidan boshqa valyutadagi instrumentlarda konvertatsiya avtomatik bajariladi.
Hisobotlarda. Kompaniyalarning moliyaviy hisobotlarida "valyuta riski", "FX exposure" yoki "foreign exchange risk" bo'limlari bo'ladi.
Yangiliklarda. Devalvatsiya, valyuta qadrsizlanishi yoki mustahkamlanishi haqidagi xabarlar valyuta riskining amalda yuz berishini ko'rsatadi.
Rasmiy kurslar. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) rasmiy valyuta kurslarini e'lon qiladi. Ular so'mdagi qiymatni hisoblashda manba bo'lib xizmat qiladi.

Valyuta riskidan himoya

Himoyalash (hedging) qarama-qarshi pozitsiya orqali kurs ta'sirini kamaytirishdir. Keng tarqalgan vositalar:

forvard kontrakt — kursni oldindan qayd etish;
fyuchers va opsionlar, ya'ni derivativlar;
tabiiy himoya — daromad va xarajatni bir valyutada saqlash.

Himoyaning qanchalik to'liq bo'lishi hedge ratio bilan o'lchanadi. Himoyalashning ham narxi bor va u riskni butunlay yo'qotmaydi. Batafsil ma'lumot Risklarni boshqarish sahifasida.

Chegaraviy holatlar

Qayd etilgan kurs. Currency board yoki crawling peg rejimida kurs riski kichik ko'rinadi, lekin rejim o'zgarsa, kurs keskin sakrashi mumkin.
Korrelyatsiya. Pozitsiya va konvertatsiya valyutasi bir yo'nalishda harakatlansa, risk kuchayadi. Qarama-qarshi yo'nalishda harakatlansa, risk qisman kamayadi.
Dollarizatsiya. Jamg'arma va xarajatlar turli valyutalarda bo'lsa, savdo qilmagan odamda ham valyuta riski bo'ladi.

Ko'p beriladigan savollar