Repo nima: reverse repo farqi

Repo nima

Repo qimmatli qog'oz garovi evaziga olinadigan qisqa muddatli qarz. Tomon qog'ozni pulga sotadi va uni kelishilgan sanada biroz yuqori narxda qaytarib sotib olishga va'da beradi.

Reverse repo xuddi shu bitimning qarama-qarshi tomoni. Bu tomon pul beradi, garovni oladi va keyin uni kelishilgan narxda qaytarib sotadi.

Bitim bitta, faqat kim tomondan qaralayotganiga qarab nomi o'zgaradi: pul oluvchi uchun repo, pul beruvchi uchun reverse repo.

Misol (faraziy holat)

Bank A ga qisqa muddatga pul kerak. Uning qo'lida davlat obligatsiyalari bor.

Bank A obligatsiyalarni Bank B ga bugun sotadi va pul oladi.
Tomonlar Bank A obligatsiyalarni ertaga qimmatroq narxda qaytarib sotib olishiga kelishadi.
Qaytarib sotib olish narxi bilan sotish narxi orasidagi farq repo foizi bo'ladi.
Bank A uchun bu repo, Bank B uchun esa reverse repo.

Agar Bank A qarzni qaytara olmasa, Bank B garovdagi obligatsiyalarni sotib, pulini qoplaydi.

Repo stavka qanday hisoblanadi

Repo stavka yillik foiz ko'rinishida beriladi. Repo foizi quyidagicha hisoblanadi:

Repo foizi = berilgan pul × repo stavka × (bitim kunlari ÷ yildagi kunlar konventsiyasi)

Konventsiya (yilni necha kun deb hisoblash) bozor va valyutaga qarab farq qiladi. Stavkalar o'zgarishi ko'pincha bazis punktlarda ifodalanadi.

Rasmiy ta'rif va chekka holatlar

Rasmiy nomi sale and repurchase agreement, ya'ni sotish va qaytarib sotib olish bitimi. Oddiy garovli kreditdan farqi shundaki, garovga egalik huquqi pul beruvchiga o'tadi. Shu sababli tomonlardan biri to'lovga layoqatsiz bo'lsa, garovni sotish tezroq amalga oshadi.

Bilish kerak bo'lgan tafsilotlar:

Haircut: garov bozor qiymatidan kamroq pulga baholanadi. Bu pul beruvchini narx tushishidan himoya qiladi.
Marja chaqiruvi: garov narxi tushsa, pul oluvchi qo'shimcha garov yoki pul berishi kerak bo'ladi.
Kupon to'lovlari: bitim davomida obligatsiya kuponi to'lansa, u odatda asl egasiga o'tkaziladi.
General collateral va special: odatiy garov uchun umumiy stavka amal qiladi. Talab yuqori bo'lgan alohida qog'oz uchun stavka ancha past bo'lishi, hatto manfiy bo'lishi mumkin.
Tri-party repo: garovni uchinchi tomon (custodian) boshqaradi. Bitimni markaziy kontragent orqali kliring qilish ham mumkin.
Kontragent riski: garov bo'lsa ham u to'liq yo'qolmaydi. Stress davrida garov qiymati tez tushadi, shuning uchun repo bozorining qisqarishi credit crunch belgisi bo'lishi mumkin.

Atama qayerda uchraydi

Markaziy bank yangiliklari: markaziy banklar repo va reverse repo orqali bank tizimiga likvidlik beradi yoki undan likvidlikni oladi. O'zbekiston bo'yicha rasmiy manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz). Asosiy stavka haqida: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.
Pul bozori hisobotlari: qisqa muddatli stavkalar va likvidlik sharhlarida.
Bank moliyaviy hisobotlari: "repo bo'yicha majburiyatlar" va "reverse repo bo'yicha talablar" qatorlarida.

Forex yoki CFD platformalarida bu atama odatda ko'rinmaydi. Ammo qisqa muddatli stavkalar umumiy fon sifatida bozorga ta'sir qiladi. Bu haqda fundamental tahlil sahifasida yozilgan.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar

Repo va reverse repo bir xil bitimmi?

Ha. Pul oluvchi uchun bu repo, pul beruvchi uchun reverse repo.

Repo stavka nima?

Repo bitimi bo'yicha yillik foiz stavkasi. U qaytarib sotib olish narxi bilan sotish narxi orasidagi farqni belgilaydi.

Repo xavfsiz qarzmi?

Garov riskni kamaytiradi, lekin to'liq yo'qotmaydi. Garov narxi tushishi yoki kontragentning to'lovga layoqatsiz bo'lishi hali ham risk hisoblanadi.

Haircut nima uchun kerak?

Garov narxi tushib ketsa, pul beruvchini zarardan himoya qilish uchun.

Markaziy bank reponi nima uchun ishlatadi?

Bank tizimidagi likvidlikni boshqarish va qisqa muddatli stavkalarni maqsadli darajaga yaqin ushlab turish uchun.

Repo va reverse repo