Qisqa ta'rif
Pul bozori (money market) banklar, davlat va kompaniyalar bir-biriga qisqa muddatga pul qarz beradigan va qarz oladigan bozor.
Bu yerda "qisqa muddat" odatda yilgacha bo'lgan muddatni anglatadi. Uzoq muddatli qarz va aksiyalar esa kapital bozorida aylanadi.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Rasmiy ta'rif va vositalar
Rasmiyroq aytganda, pul bozori yuqori likvidli, qisqa muddatli qarz vositalari va kreditlar bozori. Uning asosiy vazifasi ishtirokchilarning kundalik likvidlik ehtiyojini qoplash, ya'ni hisobida pul yetishmayotganga vaqtincha mablag' berish.
Asosiy vositalar:
| Vosita | Mazmuni |
|---|---|
| Banklararo kredit | Banklar bir-biriga, ko'pincha overnight (keyingi ish kunigacha) qarz beradi |
| Repo | Qimmatli qog'oz garov qilib qo'yiladi, keyin qaytarib sotib olinadi |
| Davlat qisqa muddatli obligatsiyalari | Davlatning qisqa muddatli qimmatli qog'ozlari, ko'pincha diskont bilan sotiladi |
| Tijorat qog'ozlari (commercial paper) | Yirik kompaniyalarning garovsiz qisqa muddatli qarzi |
| Depozit sertifikatlari | Bank chiqaradigan muddatli qarz majburiyati |
Pul bozori fondlari (money market funds) investorlar pulini yig'ib, shu kabi qisqa muddatli qimmatli qog'ozlarga joylashtiradigan fondlar. Ular haqida batafsil ochiq va yopiq fond sahifasida.
Chegaraviy holatlar
- Pul bozori vositalari xavfsiz deb qaralsa ham, riskdan xoli emas. Kontragent to'lay olmasligi mumkin, stress paytida likvidlik keskin qisqarishi mumkin. Bu holat credit crunch deb ataladi.
- Pul bozori fondi bank depoziti emas. Fond ulushining qiymati tushishi mumkin.
- Repoda garov qiymatidan haircut ushlab qolinadi. Shu sabab qarz miqdori garov qiymatidan kam bo'ladi.
Misol (faraziy)
A bank kun oxirida majburiy zaxirasini to'ldirishi kerak, lekin unda mablag' yetishmayapti. B bankda esa ortiqcha mablag' bor. B bank A bankka overnight kredit beradi. Ertasi kuni A bank asosiy summani foizi bilan qaytaradi.
Foiz quyidagi formula bo'yicha hisoblanadi:
Foiz = qarz summasi × yillik stavka × (kunlar soni / yildagi kunlar)
O'z raqamlaringiz bilan hisoblash uchun Kalkulyatorlar bo'limidan foydalaning. Stavka o'zgarishlari odatda bazis punkt bilan o'lchanadi.
Atama qayerda uchraydi
- Markaziy bank yangiliklari. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) qarorlari pul bozori stavkalariga bevosita ta'sir qiladi. Rasmiy manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.
- Makro hisobotlar. Banklararo stavkalar, repo hajmlari va likvidlik ko'rsatkichlari shu hisobotlarda beriladi. Bu mavzu Fundamental tahlil sahifasida yoritilgan.
- Forex va CFD. Valyutalar o'rtasidagi qisqa muddatli stavka farqi overnight swap va forward points hajmiga ta'sir qiladi. Bu bog'liqlik covered interest parity sahifasida tushuntirilgan.
Leverajli CFD va forex savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin. Stavkalar haqidagi yangiliklar narxlarning keskin harakatiga sabab bo'lishi mumkin. Batafsil: Risklarni boshqarish.
Bog'liq atamalar
- Qisman zaxira bankingi
- Bank run
- Kupon (obligatsiya)
- Duration (obligatsiya)
- Markaziy kontragent
- Treyding lug'ati
Ko'p beriladigan savollar
Pul bozori nima, oddiy qilib aytganda?
Bu qisqa muddatli qarz olish va berish bozori. Ishtirokchilar asosan banklar, davlat va yirik kompaniyalar.
Pul bozori kapital bozoridan nimasi bilan farq qiladi?
Pul bozorida qisqa muddatli qarz vositalari aylanadi. Kapital bozorida esa aksiyalar va uzoq muddatli obligatsiyalar aylanadi.
Qisqa muddatli qimmatli qog'ozlarga nimalar kiradi?
Davlat qisqa muddatli obligatsiyalari, tijorat qog'ozlari va depozit sertifikatlari. Repo bitimlari ham pul bozorining bir qismi.
Pul bozori fondlari xavfsizmi?
Ularning riski odatda past deb hisoblanadi, lekin nolga teng emas. Fond ulushining qiymati tushishi mumkin va u bank depoziti kabi kafolatlanmaydi.
Markaziy bank stavkasi pul bozoriga qanday ta'sir qiladi?
Markaziy bank asosiy stavkasi banklararo va boshqa qisqa muddatli stavkalar uchun mo'ljal bo'ladi. Joriy qarorlarni O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) rasmiy sahifasida tekshiring.