Covered interest parity nima

Qisqa ta'rif

Covered interest parity (CIP, qoplangan foiz pariteti) valyuta juftligining forvard kursi spot kursdan valyutalar foiz stavkalari farqi qadar farq qilishi kerakligini aytadi. Bu farq forward points ko'rinishida yoziladi.

"Qoplangan" degani: valyuta riski forvard kontrakt bilan oldindan yopilgan. Shuning uchun foiz pariteti arbitrajsiz narx qoidasi hisoblanadi, kurs qayerga borishi haqidagi prognoz emas.

Formal ta'rif va formula

Belgilar:

S: spot kurs (bazaviy valyutaning kotirovka valyutasidagi narxi);
F: muddat oxiridagi forvard kurs;
i_q: kotirovka valyutasining muddatga mos foiz stavkasi;
i_b: bazaviy valyutaning muddatga mos foiz stavkasi;
T: muddat, yil ulushida.

Aniq shakli: F/S nisbati kotirovka valyutasi bo'yicha jamg'arish koeffitsientining bazaviy valyuta bo'yicha jamg'arish koeffitsientiga nisbatiga teng. Qisqa muddat uchun taxminiy shakli:

F − S ≈ S × (i_q − i_b) × T

Kotirovka valyutasining stavkasi yuqori bo'lsa, forvard spotdan yuqori bo'ladi (forward premium, ijobiy forward points). Past bo'lsa, forvard spotdan past bo'ladi (forward discount). Stavkalar farqi ko'pincha bazis punktlarda ifodalanadi.

Misol (faraziy, raqamsiz)

USD/UZS juftligini olaylik. Faraz qilaylik, so'mdagi muddatli stavka dollardagi stavkadan yuqori.

Investor dollarni spot kurs bo'yicha so'mga almashtiradi va so'mni yuqori stavkada joylashtiradi.
Shu zahoti so'mni muddat oxirida dollarga qaytarish uchun forvard tuzadi.
CIP bajarilsa, forvard kurs spotdan shunday yuqori bo'ladiki, natija dollarni dollar stavkasida joylashtirgandagi natijaga teng chiqadi.

Agar forvard bundan past bo'lsa, xavfsiz arbitraj foydasi paydo bo'lardi. Bozor ishtirokchilari bu farqni tezda yopadi. O'z raqamlaringiz bilan hisoblash uchun kalkulyatorlar bo'limidan foydalaning.

Atama qayerda uchraydi

Banklar va dilerlarning forvard kotirovkalari. Forward points to'g'ridan-to'g'ri CIP asosida hisoblanadi.
Hisobotlar va yangiliklar. "Cross-currency basis" yoki "CIP deviation" iboralari dollar funding tanqisligi haqidagi materiallarda uchraydi. Fon uchun fundamental tahlil bo'limiga qarang.
O'zbekiston ma'lumotlari. So'm tomoni uchun stavka va kurs manbai O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz). Stavka bo'yicha: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Rasmiy kurslar: Markaziy bankning rasmiy kurslari: ochiq JSON/XML/CSV, kalit talab qilinmaydi; masalan, /ru/arkhiv-kursov-valyut/json/, /json/all/YYYY-MM-DD/, /json/USD/YYYY-MM-DD/ (maydonlar: Ccy, Rate, Diff, Date, Nominal va boshqalar).
CFD platformalari. Kunlik swap (rollover) foiz farqiga bog'liq, lekin unga brokerning ustamasi ham qo'shiladi. Swap CIP formulasining o'zi emas. Aniq swap shartlarini brokerning rasmiy manbasida tekshiring.

Istisno holatlar

Tranzaksiya xarajatlari. Bid-ask spread va komissiyalar kichik og'ishlarni arbitraj uchun foydasiz qiladi.
Kredit va kontragent riski. Bank stavkalari bir xil kredit sifatiga ega bo'lmasa, paritet buziladi.
Kapital nazorati. Mablag'ni erkin ko'chirish cheklangan bo'lsa, arbitraj ishlamaydi. O'zbekistonda: kapital harakati bilan bog'liq operatsiyalarga xorijdagi hisobvaraqlar va depozitlarga mablag' joylashtirish kiradi; rezidentlar tomonidan xorijiy valyutadagi qimmatli qog'ozlarni sotib olish qimmatli qog'ozlar regulyatori tomonidan CBU bilan birgalikda tartibga solinadi.
Funding tanqisligi va regulyator cheklovlari. Bu holatlarda yirik valyutalarda ham doimiy cross-currency basis kuzatiladi.
Hisoblash konventsiyalari. Kun hisobi (day count) va stavka turi har xil bo'lsa, natija o'zgaradi.

Uncovered interest parity (qoplanmagan paritet) bilan adashtirmang. U kelajakdagi spot kurs haqida faraz qiladi, risk qoplanmagan. Amalda u ko'pincha bajarilmaydi.

Leverajli forex va CFD savdosida pozitsiya tez zarar keltirishi mumkin. Foiz farqi kurs harakatidan himoya qilmaydi. Batafsil: risklarni boshqarish.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar