Pul aylanish tezligi (velocity of money)

Pul aylanish tezligi nima

Pul aylanish tezligi (inglizcha velocity of money, ruscha «скорость обращения денег») ma'lum davr ichida, odatda bir yilda, iqtisodiyotdagi har bir pul birligi tovar va xizmatlar uchun necha marta qo'ldan qo'lga o'tishini ko'rsatadi.

Bu atama "pul muomalasi tezligi" deb ham ataladi. Ma'nosi bitta: pul qancha tez aylansa, o'sha miqdordagi pul shuncha ko'p xaridga xizmat qiladi.

Oddiy misol (shartli holat)

Kichik shartli iqtisodiyotni tasavvur qiling. Ali ma'lum summani Valiga non uchun to'laydi. Vali o'sha summani Gulnoraga sartaroshlik xizmati uchun beradi. Gulnora esa uni do'kondan kitob olishga sarflaydi.

Pul miqdori o'zgarmadi, lekin u bir necha xaridga xizmat qildi. Barcha xaridlarning umumiy qiymati pul miqdoridan necha barobar katta bo'lsa, aylanish tezligi shuncha bo'ladi. Agar Vali pulni sarflamay saqlab qo'ysa, zanjir to'xtaydi va tezlik pasayadi.

Rasmiy ta'rif va formula

Klassik almashuv tenglamasi (Fisher tenglamasi):

M × V = P × Q

Bundan V = (P × Q) / M, ya'ni nominal YaIM pul massasiga bo'linadi. Bu daromad bo'yicha aylanish tezligi deyiladi. Kembrij yondashuvida uning teskarisi, k = 1/V, ishlatiladi: aholi daromadning qancha qismini naqd yoki hisobda saqlashni xohlashini bildiradi.

Tajribali o'quvchi uchun nozik jihatlar

• To'g'ridan-to'g'ri o'lchanmaydi. V odatda nominal YaIM va pul massasidan qoldiq sifatida hisoblanadi.
• Pul agregatiga bog'liq. Tor agregat (naqd pul) va keng agregat (depozitlar bilan) bo'yicha hisoblangan tezliklar farq qiladi.
• Moliyaviy operatsiyalar kirmaydi. Aksiya, obligatsiya yoki ikkilamchi bozordagi oldi-sotdilar YaIMga kirmaydi, shuning uchun ular formulada aks etmaydi.
• Barqaror emas. Inqiroz, foiz stavkalari o'zgarishi, raqamli to'lovlar va dollarizatsiya tezlikni sezilarli siljitadi. Shu sababli "pul massasi o'sdi, demak inflyatsiya albatta oshadi" degan xulosa avtomatik ravishda to'g'ri emas.

Atama qayerda uchraydi

• Makroiqtisodiy hisobotlar va yangiliklar. Inflyatsiya, pul-kredit siyosati va pul massasi haqidagi sharhlarda uchraydi. O'zbekistonda pul-kredit siyosatini O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) olib boradi. Uning asosiy stavka bo'yicha qarorlari O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng orqali e'lon qilinadi. Rasmiy pul statistikasini markaziy bankning rasmiy saytida tekshiring.
• Fundamental tahlil. Tahlilchilar aylanish tezligining pasayishini sust talab belgisi deb, keskin oshishini esa inflyatsiya bosimi bilan bog'liq holda talqin qilishi mumkin.
• Savdo platformalari. MetaTrader 5 kabi terminallarda bunday tayyor indikator yo'q. Atama faqat iqtisodiy taqvim sharhlari va yangiliklar orqali uchraydi.

Makro ko'rsatkichlar bozor yo'nalishini aniq aytib bermaydi. Leverajli forex va CFD savdosida pulni tez yo'qotish mumkin. Batafsil ma'lumot Risklarni boshqarish sahifasida.

Bog'liq atamalar

• Fiat pul
• Qisman zaxira bankingi
• Deflyatsiya, Dezinflyatsiya, Giperinflyatsiya
• Iqtisodiy tsikl
• Credit crunch
• Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Velocity of money nima degani?

Bu pul aylanish tezligi, ya'ni bir pul birligi ma'lum davrda xaridlar uchun necha marta ishlatilishi.

Pul aylanish tezligi qanday hisoblanadi?

Nominal YaIM pul massasiga bo'linadi: V = (P × Q) / M.

Pul muomalasi tezligi va pul aylanish tezligi bir xil narsami?

Ha, bu bitta tushunchaning ikki xil nomi.

Tezlik pasaysa nimani bildiradi?

Odatda odamlar va firmalar pulni sarflash o'rniga ko'proq ushlab turishini bildiradi. Sabablarini boshqa ko'rsatkichlar bilan birga tahlil qilish kerak.

Bu ko'rsatkich savdo signali bo'la oladimi?

Yo'q. Bu sekin o'zgaradigan makro ko'rsatkich. Undan savdo uchun tayyor xulosa chiqarib bo'lmaydi.