Inflyatsiyaga bog'liq obligatsiya: TIPS

Qisqa ta'rif

Inflyatsiyaga bog'langan obligatsiya (inflation linked bond) asosiy summasi va kupon to'lovlari iste'mol narxlari indeksiga qarab qayta hisoblanadigan obligatsiyadir.

Oddiy obligatsiyada nominal qiymat o'zgarmaydi. Inflyatsiyaga bog'liq obligatsiyada esa narxlar oshgani sari u ham oshadi.

Formal ta'rif

Emitent obligatsiyani real kupon stavkasi bilan chiqaradi. Asosiy summa indeks koeffitsientiga ko'paytiriladi:

Indekslangan summa = Nominal qiymat × (Joriy indeks / Bazaviy indeks)
Kupon = Real kupon stavkasi × Indekslangan summa (to'lov davriga bo'lib hisoblanadi)

Bazaviy indeks emissiya sanasidagi indeks qiymatidir. Joriy indeks hisob-kitob sanasidagi qiymatdir.

Tajribali treyder uchun muhim tushunchalar:

Real daromadlilik (real yield). Bozor narxidan kelib chiqadigan, inflyatsiyadan tozalangan daromadlilik.
Breakeven inflyatsiya. Bir xil muddatli oddiy davlat obligatsiyasi daromadliligidan inflyatsiyaga bog'liq obligatsiyaning real daromadliligi ayirmasi. Bozor kutayotgan o'rtacha inflyatsiya o'lchovi sifatida ishlatiladi. Odatda bazis punktlarda beriladi.
Indeksatsiya kechikishi (indexation lag). Indeks ma'lum kechikish bilan qo'llanadi, shuning uchun eng so'nggi oydagi inflyatsiya darhol hisobga kirmaydi.
Jamg'arilgan foiz. Accrued interest ham indekslangan summadan hisoblanadi.

Gipotetik misol

Faraz qilaylik, obligatsiyaning nominal qiymati N, real kupon stavkasi c.

Hisob-kitob sanasigacha narxlar indeksi bazaviy qiymatdan oshdi.
Asosiy summa N × (Joriy indeks / Bazaviy indeks) ga teng bo'ladi, ya'ni N dan katta bo'ladi.
Kupon c stavkasi bo'yicha shu yangi, kattaroq summadan hisoblanadi.
Agar indeks pasaysa (deflyatsiya bo'lsa), summa va kuponlar ham kamayadi.

Aniq raqamlar bilan hisoblash uchun kalkulyatorlar bo'limidan foydalaning.

Chekka holatlar

Deflyatsiya. AQShdagi TIPS kabi ayrim chiqarilishlarda muddat oxirida asosiy summa dastlabki nominaldan past to'lanmasligi kafolatlanadi. Kuponlar esa davr davomida kamayishi mumkin. Bunday kafolat har bir emitentda bor deb hisoblamang, prospektni tekshiring.
Narx riski. Real daromadlilik oshsa, obligatsiya narxi tushadi. Inflyatsiyadan himoya zarardan himoya degani emas. Narxning stavkaga sezgirligini duration ko'rsatadi.
Likvidlik. Bunday obligatsiyalar bozori oddiy davlat obligatsiyalari bozoriga qaraganda torroq, spredlar kengroq bo'lishi mumkin.
Soliq. Ayrim mamlakatlarda indeksatsiya natijasidagi o'sish naqd pul olinmasa ham soliqqa tortiladi.

Atama qayerda uchraydi

TIPS nima? Treasury Inflation-Protected Securities, ya'ni AQSh G'aznachiligining inflyatsiyaga bog'liq obligatsiyalari. Ular bo'yicha obligatsiya auksioni natijalari yangiliklarda e'lon qilinadi.
Buyuk Britaniya: index-linked gilt, qisqacha "linker".
Yangiliklar va makro sharhlar: "real yields", "breakeven inflation" iboralari. Ular inflyatsiya ma'lumotlari va markaziy bank qarorlari atrofida tilga olinadi (fundamental tahlil).
Fond hisobotlari: obligatsiya fondlari tarkibida "inflation-linked" toifasi.

O'zbekistonda stavkalar bo'yicha rasmiy manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Qimmatli qog'ozlar bozori nazorati: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi. Soliq jihati: Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar

Inflyatsiyaga bog'langan obligatsiya oddiy obligatsiyadan nimasi bilan farq qiladi?

Oddiy obligatsiyada asosiy summa o'zgarmaydi. Bu yerda esa u narxlar indeksiga qarab qayta hisoblanadi, kupon ham shu summadan olinadi.

TIPS nima?

AQSh G'aznachiligining inflyatsiyaga bog'liq davlat obligatsiyalari. Ularning asosiy summasi AQSh iste'mol narxlari indeksiga bog'langan.

Breakeven inflyatsiya nimani ko'rsatadi?

Oddiy va inflyatsiyaga bog'liq obligatsiya daromadliligi orasidagi farqni. Bu bozor kutayotgan inflyatsiya darajasini aks ettiradi. U prognoz emas.

Bunday obligatsiya zarar keltirishi mumkinmi?

Ha. Real daromadlilik oshganda yoki obligatsiya muddatidan oldin sotilganda narx tushishi mumkin. Deflyatsiya davrida kuponlar kamayadi.

Inflyatsiyaga bog'liq obligatsiya