Deflyatsiya nima

Qisqa ta'rif

Deflyatsiya – iqtisodiyotda tovar va xizmatlar narxlarining umumiy darajasi uzoq vaqt davomida pasayishi.

Bitta mahsulotning arzonlashishi deflyatsiya emas. Atama narxlar savati, ya'ni iste'mol narxlari indeksi (CPI) umuman pasayganda ishlatiladi.

Rasmiy ta'rif

Iqtisodchilar deflyatsiyani yillik inflyatsiya darajasi manfiy bo'lgan holat deb ta'riflaydi. Odatda bu ko'rsatkich bir martalik pasayish emas, bir necha davr davomida takrorlanishi kerak.

Pul nuqtai nazaridan qaraganda, deflyatsiya davrida pulning xarid qobiliyati oshadi: o'sha summaga avvalgidan ko'proq tovar olish mumkin.

Misol (faraziy holat)

Tasavvur qiling, o'tgan yili oziq-ovqat, kiyim, transport va kommunal xizmatlardan iborat savat ma'lum bir summaga tushgan. Bu yil xuddi shu savat arzonroq turibdi va savatdagi aksariyat mahsulotlar narxi pasaygan.

Agar bu holat keyingi davrlarda ham davom etsa, statistika idoralari inflyatsiyani manfiy deb e'lon qiladi. Bu deflyatsiya bo'ladi. Shu bilan birga, ish haqi ham pasayishi mumkin, qarzning real og'irligi esa ortadi. Qarz summasi o'zgarmaydi, lekin uni to'lash uchun ko'proq mehnat yoki tovar kerak bo'ladi.

Deflyatsiya sabablari

• Talabning qisqarishi. Iste'molchilar va kompaniyalar xarajatni kamaytiradi, shuning uchun sotuvchilar narxni tushiradi.
• Kredit hajmining kamayishi. Banklar kredit berishni cheklaydi. Bu holat credit crunch deb ataladi.
• Unumdorlikning oshishi. Texnologiya ishlab chiqarishni arzonlashtiradi. Bu "yaxshi" deflyatsiya deb ataladi.
• Valyutaning kuchayishi. Milliy valyuta mustahkamlanganda import arzonlashadi.
• Xomashyo narxlarining pasayishi. Masalan, energiya resurslari arzonlashishi.

Inflyatsiya va deflyatsiya

Tajribali o'quvchilar uchun: chegaraviy holatlar

• Qarz deflyatsiyasi. Narxlar tushadi, qarzning real yuki oshadi, qarzdorlar aktiv sotadi va narxlar yana tushadi. Shu tariqa o'z-o'zini kuchaytiruvchi aylana hosil bo'ladi.
• Real foiz stavkasi. Nominal stavka o'zgarmasa ham, deflyatsiya davrida real stavka oshadi.
• Stavkaning quyi chegarasi. Markaziy bank stavkani pasaytirish imkoniyati tugab qolishi mumkin. Bu "likvidlik tuzog'i" deb ataladi.
• Kutilmalar. Odamlar narxlar yana tushishini kutib, xaridni kechiktiradi va talab yanada qisqaradi.

Atama qayerda uchraydi

• CPI hisobotlari va statistik nashrlarda. Oylik va yillik inflyatsiya ko'rsatkichlari shu yerda e'lon qilinadi.
• Markaziy bank bayonotlarida. O'zbekistonda bu O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz). Pul-kredit siyosati bo'yicha qarorlarni O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng sahifasida kuzatish mumkin.
• Iqtisodiy kalendarlarda. Savdo platformalari va moliyaviy saytlardagi kalendarlar CPI e'lon qilinadigan vaqtni ko'rsatadi.
• Yangiliklarda. "Deflyatsiya xavfi" iborasi odatda stavka, obligatsiya daromadliligi va valyuta kurslari haqidagi xabarlarda ishlatiladi.

Makro ma'lumotlar e'lon qilinganda kotirovkalar keskin o'zgarishi mumkin. Leverajli CFD va forex savdosida mablag' tez yo'qotilishi mumkin. Bu haqda risklarni boshqarish sahifasida batafsil yozilgan.

Bog'liq atamalar

Fundamental tahlil, iqtisodiy tsikl, valyuta qadrsizlanishi, devalvatsiya va revalvatsiya, bazis punkt, future va present value, treyding lug'ati.

Ko'p beriladigan savollar

Deflyatsiya nima, oddiy so'z bilan?

Narxlarning umumiy darajasi uzoq vaqt davomida pasayishi.

Narxlar tushishi har doim yaxshimi?

Yo'q. Unumdorlik oshgani sababli narx tushsa, bu zararsiz bo'lishi mumkin. Talab qisqargani sababli tushsa, bu ishsizlik va qarz muammolari bilan birga kelishi mumkin.

Deflyatsiya va dezinflyatsiya farqi nimada?

Dezinflyatsiyada narxlar o'sishda davom etadi, faqat sekinroq. Deflyatsiyada narxlar pasayadi.

Deflyatsiya qanday o'lchanadi?

Odatda iste'mol narxlari indeksi bilan o'lchanadi. Indeksning yillik o'zgarishi manfiy bo'lsa, bu deflyatsiya hisoblanadi.