Qisqa ta'rif
Delisting — qimmatli qog'ozni (ko'pincha aksiyani) birja ro'yxatidan chiqarish. Shundan keyin bu qog'oz o'sha birjada savdo qilinmaydi.
Teskari jarayon listing deyiladi, ya'ni qog'ozni birja ro'yxatiga kiritish.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Rasmiy ta'rif va turlari
Rasmiyroq aytganda, delisting emitentning (qog'ozni chiqargan kompaniyaning) qimmatli qog'ozi birjaning listing ro'yxatidan chiqarilishi va savdoga qabul qilinishi bekor qilinishidir. Uning ikki turi bor:
| Turi | Kim boshlaydi | Odatiy sabablar |
|---|---|---|
| Majburiy delisting | Birja yoki regulyator | Listing talablari bajarilmaydi (narx, kapitallashuv, hisobot topshirish muddati), bankrotlik, qoidabuzarlik |
| Ixtiyoriy delisting | Kompaniyaning o'zi | Xususiy kompaniyaga aylanish (going private), qo'shilish yoki sotib olinish, boshqa birjaga o'tish |
Chegaraviy holatlar:
- Savdoni to'xtatish (trading halt, suspension) delisting emas. Qog'oz ro'yxatda qoladi, savdo vaqtincha to'xtaydi. Qisqa muddatli to'xtatishlar uchun Circuit breaker sahifasini ko'ring.
- Birjadan chiqarilgan aksiya yo'qolib ketmaydi. Egalik huquqi saqlanadi, lekin qog'oz birjadan tashqari (OTC) bozorga o'tishi mumkin. U yerda likvidlik ancha past, spred kengroq bo'ladi.
- Birjani almashtirish. Kompaniya bir birjadan chiqib, boshqasida savdoni davom ettirishi mumkin.
- Depozitar tilxatlar. Xorijiy kompaniyaning ADR va GDR dasturi alohida yopilishi mumkin, asosiy aksiya esa o'z mamlakatidagi birjada qoladi.
- Kompaniya choralari. Minimal narx talabini bajarish uchun kompaniya ba'zan aksiyalarni birlashtiradi (reverse split) va shu yo'l bilan majburiy delistingdan qochishga harakat qiladi.
Faraziy misol
Faraz qilaylik, "A" kompaniyasi aksiyalari AQSh birjasida savdo qilinadi. Kompaniya yillik hisobotni belgilangan muddatda topshirmadi. Birja kompaniyaga ogohlantirish (delisting notice) yubordi va unga talabni bajarish uchun muhlat berdi.
Muhlat tugadi, hisobot topshirilmadi. Birja oxirgi savdo kunini e'lon qildi. Shu kungacha aksiya narxi odatda keskin tushadi, chunki ko'p egalar qog'ozdan chiqishga harakat qiladi. Oxirgi kundan keyin aksiya OTC bozoriga o'tdi.
Shu aksiyaga bog'liq CFD (narx farqi shartnomasi) bo'yicha pozitsiyasi bor treyderda narx uzilishi (gap) va pozitsiyaning provayder qoidalariga ko'ra yopilishi xavfi paydo bo'ladi. Leveraj bilan ochilgan CFD pozitsiyasida bunday harakat mablag'ni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Pozitsiya hajmiga mos zararni hisoblash uchun Kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.
Atama qayerda uchraydi
- Yangiliklarda: "delisting notice", "delisted", "to be delisted", "voluntary delisting" iboralari bilan.
- Kompaniya hisobotlarida: emitentning birjaga va regulyatorga yuboradigan rasmiy xabarlarida.
- Savdo platformalarida: delisting oldidan instrument odatda "faqat yopish" (close only) rejimiga o'tadi, keyin ro'yxatdan olib tashlanadi. Aniq tartib provayderga bog'liq. Exness'da shu holatdagi tartibni Exness shaxsiy kabinetida yoki rasmiy saytida tekshiring.
- Indekslarda: delisting bo'lgan aksiya fond indekslari tarkibidan chiqariladi va o'rniga boshqa aksiya kiritiladi.
Bog'liq atamalar
- Free float — erkin muomaladagi aksiyalar ulushi. Ba'zi listing talablari aynan shu ko'rsatkichga bog'liq.
- Default — to'lovga layoqatsizlik. Bankrotlik ko'pincha majburiy delistingga olib keladi.
- Ochilish va yopilish auksioni — oxirgi savdo kunida narx shakllanishida ahamiyatli.
- Custodian va Kliring va hisob-kitob — delistingdan keyin aksiyani kim saqlashi va hisob-kitob qanday o'tishi shu tizimga bog'liq.
- Birja mahsulotlari, Blue chip, Risklarni boshqarish.
Boshqa atamalar Treyding lug'ati sahifasida jamlangan.
Ko'p beriladigan savollar
Delist ma'nosi nima?
"Delist" — ro'yxatdan chiqarish degani. Birja kontekstida bu qimmatli qog'ozni savdo ro'yxatidan olib tashlashni bildiradi.
Delistingdan keyin aksiyam yo'qoladimi?
Yo'q, egalik huquqi saqlanadi. Lekin qog'ozni sotish qiyinlashadi, chunki u OTC bozoriga o'tishi yoki umuman savdo qilinmay qolishi mumkin.
Savdoni to'xtatish va delisting bir narsami?
Yo'q. To'xtatish vaqtinchalik bo'ladi va qog'oz ro'yxatda qoladi. Delistingda qog'oz ro'yxatdan butunlay chiqariladi.
Aksiya CFD'si delistingda nima bo'ladi?
Bu CFD provayderining qoidalariga bog'liq. Odatda instrument oldin "faqat yopish" rejimiga o'tadi, keyin pozitsiyalar yopiladi. Aniq tartibni provayderning rasmiy shartlaridan tekshiring.
Ixtiyoriy delisting har doim salbiy belgimi?
Shart emas. Kompaniya sotib olinsa, boshqa kompaniyaga qo'shilsa yoki boshqa birjaga o'tsa ham ixtiyoriy delisting bo'ladi. Har bir holatni uning sababiga qarab baholash kerak.