Xalqaro valyuta fondi (IMF) nima

IMF nima

Xalqaro valyuta fondi (IMF, International Monetary Fund) to'lov balansi inqiroziga tushgan mamlakatlarga oxirgi chora sifatida qarz beradigan xalqaro tashkilot. To'lov balansi inqirozi deganda mamlakat importga va tashqi qarzga to'lash uchun yetarli xorijiy valyutani topa olmay qolishi tushuniladi.

Fond Bretton-Vuds tizimi doirasida tuzilgan. A'zo davlatlar fondga ulush (kvota) kiritadi. Kvota mamlakatning ovoz kuchini va qancha qarz olishi mumkinligini belgilaydi.

Aniq ta'rif va chegaraviy holatlar

Rasmiy vazifalari uchta:

Kuzatuv (surveillance): a'zo davlatlar iqtisodiyotini muntazam tahlil qilish. Har bir mamlakat bo'yicha IV modda maslahatlari (Article IV consultation) shu ish natijasi.
Moliyalashtirish: to'lov balansi qiyinchiligida dasturlar orqali qarz berish.
Texnik yordam: soliq, statistika va pul-kredit siyosati bo'yicha maslahat.

"Oxirgi chora qarz beruvchi" (lender of last resort) iborasi IMF uchun shartli ishlatiladi. Klassik ma'noda bu rol banklarga pul beradigan markaziy bankka tegishli. Markaziy bank milliy valyutani cheksiz chiqara oladi. IMF esa zaxira valyutasini chiqarmaydi, resurslari a'zolar kvotasi va qarz kelishuvlari bilan cheklangan.

Boshqa farqlar:

Qarz odatda shartlar (conditionality) bilan beriladi: byudjet taqchilligini qisqartirish, valyuta kursini erkinlashtirish yoki subsidiyalarni kamaytirish. Bunday choralar austerity siyosati deb tanqid qilinadi.
IMF maxsus qarz olish huquqlarini (SDR) chiqaradi. SDR bir nechta asosiy valyutalar savatiga bog'langan hisob birligi bo'lib, oddiy valyuta emas.
IMF bilan dastur bo'lishi default bo'lmaydi degani emas. Dastur faqat uning ehtimolini kamaytirishga qaratilgan.

Shartli misol

Faraz qilaylik, "A" mamlakat neft eksportiga bog'liq. Neft narxi tushdi, valyuta tushumi kamaydi, markaziy bank zaxiralari keskin qisqardi. Milliy valyuta tez qadrsizlana boshladi, tashqi qarz to'lovlari esa yaqinlashmoqda.

Hukumat IMFga murojaat qiladi. Fond qarzni bosqichma-bosqich ajratishga rozi bo'ladi. Har bir keyingi bosqich mamlakat kelishilgan shartlarni bajargani tekshirilgandan keyin beriladi. Bozor bu xabarni ikki xil qabul qilishi mumkin: valyuta tushumi barqarorlashadi degan umid paydo bo'ladi, lekin shartlar ichki iqtisodiyotni sekinlashtirishi ham mumkin. Natija oldindan ma'lum emas.

IMF va O'zbekiston

O'zbekiston IMF a'zosi. "IMF O'zbekiston" so'rovi bo'yicha odatda fondning mamlakat haqidagi hisobotlari va missiya bayonotlari chiqadi. Ularda inflyatsiya, valyuta kursi siyosati va kapital va moliya hisobi baholanadi.

Pul-kredit siyosati va rasmiy kurs bo'yicha birlamchi manba O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz). IMF xulosalarini o'qiganda asosiy stavka qarorlarini ham kuzatib boring: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.

Atama qayerda uchraydi

Iqtisodiy kalendar va yangiliklarda: IMF dunyo iqtisodiy prognozini (World Economic Outlook) yangilagani, biror mamlakat bilan dastur kelishilgani yoki navbatdagi qarz bosqichi ajratilgani haqidagi xabarlar.
Rivojlanayotgan bozorlar valyutalari bo'yicha tahlillarda: IMF bilan kelishuv yoki muzokaralar to'xtagani haqidagi xabar valyuta juftligida keskin harakat keltirib chiqarishi mumkin.
Katta yettilik va Katta yigirmatalik uchrashuvlari bayonotlarida.

Bunday yangiliklar paytida spred kengayishi va narx sakrashi mumkin. Leverajli forex va CFD savdosida bu pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Batafsil ma'lumot Risklarni boshqarish sahifasida.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar

IMF nima, qisqacha?

To'lov balansi inqirozidagi mamlakatlarga shartlar asosida qarz beradigan va a'zo davlatlar iqtisodiyotini kuzatadigan xalqaro tashkilot.

IMF Jahon bankidan nimasi bilan farq qiladi?

IMF asosan to'lov balansi va makroiqtisodiy barqarorlik bilan shug'ullanadi. Jahon banki esa uzoq muddatli rivojlanish loyihalarini moliyalashtiradi.

IMF valyuta kursini belgilaydimi?

Yo'q. Kursni mamlakat va uning markaziy banki belgilaydi. IMF dastur shartlarida kurs siyosatini o'zgartirishni talab qilishi mumkin.

IMF xabari narx qayerga borishini ko'rsatadimi?

Yo'q. Bunday xabar faqat fundamental tahlildagi omillardan biri. Bozor reaksiyasini oldindan aytib bo'lmaydi.

Xalqaro valyuta fondi (IMF)