Stagflatsiya nima: ma'nosi

Qisqa ta'rif

Stagflatsiya (inglizcha stagflation) iqtisodiy o'sish to'xtab qolgan yoki sekinlashgan, ishsizlik oshgan, narxlar esa ayni paytda tez ko'tarilayotgan holatdir.

Atama "stagnatsiya" (turg'unlik) va "inflyatsiya" (narxlarning umumiy o'sishi) so'zlaridan yasalgan.

Formal ta'rif va chegaraviy holatlar

Iqtisodiyotda stagflatsiya deganda quyidagi belgilar birga kuzatilishi tushuniladi:

real YaIM o'sishi past, nolga yaqin yoki manfiy;
ishsizlik darajasi oshib boradi;
inflyatsiya markaziy bank maqsadidan sezilarli yuqori turadi.

Odatiy iqtisodiy tsiklda sekinlashuv talabni kamaytiradi va inflyatsiyani pasaytiradi. Stagflatsiyada bu bog'liqlik ishlamaydi. Ko'pincha sababi taklif zarbasi bo'ladi: energiya yoki xomashyo keskin qimmatlashadi, ishlab chiqarish xarajati oshadi, ishlab chiqarish esa qisqaradi.

Chegaraviy holatlar:

Yuqori inflyatsiya, lekin kuchli o'sish stagflatsiya emas, bu qizib ketgan iqtisodiyot.
Inflyatsiya pasaymoqda, ammo hali yuqori bo'lsa, bu dezinflyatsiya. U turg'unlik bilan birga kelsa, tahlilchilar ba'zan "stagflatsiya xavfi" deyishadi.
Narxlar tushishi bilan turg'unlik — deflyatsiya, stagflatsiyaning teskarisi.
Giperinflyatsiya inflyatsiyaning nazoratdan chiqqan shakli. U ko'pincha iqtisodiy inqiroz bilan birga keladi, lekin alohida atama.

Stagflatsiya uchun rasmiy chegara raqami yo'q. Atama sifat jihatdan ishlatiladi.

Gipotetik misol

Shartli bir mamlakatni olaylik. U neftni import qiladi.

Jahon bozorida neft keskin qimmatlashadi.
Transport, elektr energiya va ishlab chiqarish xarajatlari oshadi, do'konlarda narxlar ko'tariladi.
Korxonalar xarajatni qoplay olmay, ishlab chiqarishni qisqartiradi va xodimlarni bo'shatadi.
Natijada YaIM o'sishi to'xtaydi, ishsizlik oshadi, inflyatsiya esa yuqori bo'lib qoladi.

Markaziy bank qiyin tanlov oldida turadi. Stavkani oshirsa, inflyatsiya sekinlashadi, ammo turg'unlik chuqurlashadi. Stavkani pasaytirsa, o'sishni qo'llab-quvvatlaydi, ammo inflyatsiya kuchayishi mumkin. Stavka o'zgarishlari odatda bazis punktlarda e'lon qilinadi.

Atama qayerda uchraydi

Yangiliklar va tahliliy sharhlar: "stagflatsiya xavfi", "stagflatsion muhit" iboralari.
Markaziy bank qarorlari: O'zbekistonda bu O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz). Unga oid ma'lumot: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.
Iqtisodiy kalendar: MetaTrader 5 kabi platformalarda inflyatsiya, YaIM va ishsizlik bo'yicha e'lonlar ko'rsatiladi. Stagflatsiya belgilari shu ma'lumotlarni birgalikda ko'rib aniqlanadi.
Fundamental tahlil sharhlari va investitsiya hisobotlari.

Treyder uchun nimani bilish kerak

Stagflatsiya davrida aksiyalar, valyutalar, oltin va energiya resurslari bozorlarida o'zgaruvchanlik oshishi mumkin. Bozorlar qanday harakat qilishi oldindan ma'lum emas.

Leverejli CFD va forex savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin. Bunday davrlarda bu xavf ayniqsa yuqori. Batafsil: Risklarni boshqarish.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar

Stagflatsiya ma'nosi qisqacha qanday?

Iqtisodiy o'sish to'xtagan, ishsizlik oshgan, narxlar esa tez o'sayotgan holat.

Stagflatsiya va retsessiya bir xilmi?

Yo'q. Retsessiya iqtisodiy faollikning qisqarishidir va inflyatsiyaning yuqori bo'lishini talab qilmaydi. Stagflatsiyada qisqarish yoki turg'unlik yuqori inflyatsiya bilan birga keladi.

Stagflatsiya nima uchun yuzaga keladi?

Ko'pincha taklif zarbasi sabab bo'ladi, masalan energiya yoki xomashyoning keskin qimmatlashishi. Ba'zan pul-kredit siyosatidagi xatolar ham ta'sir qiladi.

Stagflatsiyani aniqlaydigan rasmiy raqam bormi?

Yo'q. Tahlilchilar inflyatsiya, YaIM va ishsizlik ma'lumotlarini birgalikda baholaydi.

Stagflatsiya davrida qaysi aktiv o'sadi?

Buni oldindan aytib bo'lmaydi. Bu sahifa savdo tavsiyasi emas.

Stagflatsiya nima?