Sterilizatsiyalangan intervensiya nima

Qisqa ta'rif

Sterilizatsiyalangan intervensiya (inglizcha sterilized intervention) — markaziy bank valyuta bozorida xorijiy valyuta sotib olgan yoki sotganda ichki pul massasida paydo bo'ladigan o'zgarishni teskari operatsiya bilan qoplashidir.

Valyuta intervensiyasi — markaziy bankning milliy valyuta kursiga ta'sir qilish uchun xorijiy valyutani sotishi yoki sotib olishi. Sterilization ma'nosi shu: intervensiya kursga ta'sir qiladi, lekin bank tizimidagi likvidlik, ya'ni banklardagi bo'sh pul miqdori, avvalgi darajada qoladi.

Mexanizm

Rasmiy ta'rif markaziy bank balansiga tayanadi:

Valyuta sotib olish. Bank dollarni milliy valyutada to'laydi. Xorijiy aktivlar va pul bazasi oshadi. Ortiqcha pulni qaytarib olish uchun bank o'z obligatsiyalarini sotadi, depozit auksionlari o'tkazadi yoki majburiy zaxira talablarini oshiradi.
Valyuta sotish. Bank dollar sotib, milliy valyutani muomaladan oladi va pul bazasi qisqaradi. Buni qoplash uchun bank qimmatli qog'ozlarni sotib oladi yoki banklarga likvidlik beradi.

Oxirida xorijiy aktivlar o'zgargan bo'ladi, ichki aktivlar teskari tomonga o'zgaradi, pul bazasi esa deyarli o'zgarmaydi.

Faraziy misol

Raqamlar shartli. Mamlakatga xorijiy valyuta ko'p kirib, milliy valyuta tez mustahkamlanmoqda (valyuta mustahkamlanishi).

Markaziy bank bozordan A miqdorida dollar sotib oladi va buning uchun banklarga B so'm to'laydi.
Banklar hisobvaraqlarida qo'shimcha B so'm paydo bo'ladi. Bu kredit va inflyatsiyaga bosim yaratishi mumkin.
Bank ayni vaqtda B so'mlik o'z obligatsiyalarini sotadi. Banklar ortiqcha so'mni shu qog'ozlarga joylaydi.
Natijada valyuta zaxirasi A ga oshadi, banklardagi bo'sh so'm miqdori esa o'zgarmaydi.

Tajribali o'quvchi uchun: chekka holatlar

Qisman sterilizatsiya. Bank intervensiyaning faqat bir qismini qoplashi mumkin. Shunda pul massasi baribir o'zgaradi.
Xarajat. Bank o'z obligatsiyalari bo'yicha foiz to'laydi. Bu foiz zaxiralardan olinadigan daromaddan yuqori bo'lsa, kvazifiskal zarar paydo bo'ladi.
Samaradorlik. Kapital erkin harakatlanadigan bozorda sterilizatsiyalangan intervensiyaning kursga ta'siri cheklangan bo'lishi mumkin. Ta'sir asosan portfel balansi orqali (investorlar portfelidagi aktivlar tarkibi o'zgaradi) va signal orqali (bozor bankning kelgusi siyosati haqida xulosa chiqaradi) yuzaga keladi.
Foiz stavkasi bilan aloqa. Sterilizatsiya qisqa muddatli stavkalarni bank maqsad qilgan darajada ushlab turishga xizmat qiladi. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) asosiy stavka bo'yicha qarorlarni O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng orqali e'lon qiladi.
Rejimga bog'liqlik. Currency board rejimida sterilizatsiyaga deyarli joy qolmaydi. Crawling peg rejimida esa intervensiyalar tez-tez o'tkaziladi.

Atama qayerda uchraydi

Markaziy banklarning pul-kredit siyosati sharhlari va press-relizlarida, likvidlik va zaxiralar haqidagi bo'limlarda.
Moliyaviy yangiliklarda, intervensiya yoki zaxiralar o'zgarishi haqidagi xabarlarda.
Fundamental tahlil sharhlarida, hot money oqimi va kapital va moliya hisobi tahlil qilinganda.

Savdo platformalarida bu atama alohida ko'rsatkich sifatida chiqmaydi. U iqtisodiy taqvim va yangiliklar orqali uchraydi. Intervensiya haqidagi xabarlar valyuta juftliklari narxini keskin o'zgartirishi mumkin. Leverajli forex va CFD savdosida bunday harakatlar mablag'ni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin, shuning uchun risklarni boshqarish bo'limini ham o'qing.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar

Sterilized intervention nima?

Markaziy bankning valyuta intervensiyasi bilan birga uning ichki pul massasiga ta'sirini teskari operatsiya orqali qoplashi.

Sterilizatsiyasiz intervensiyadan farqi nimada?

Sterilizatsiya qilinmagan intervensiyada pul bazasi o'zgaradi va bu stavkalar hamda inflyatsiyaga ta'sir qiladi. Sterilizatsiyalangan intervensiyada pul bazasi deyarli o'zgarmaydi.

Sterilizatsiya uchun qanday vositalar ishlatiladi?

Odatda markaziy bank obligatsiyalari, depozit auksionlari, ochiq bozor operatsiyalari va majburiy zaxira talablari ishlatiladi.

Sterilizatsiya kursni har doim ushlab turadimi?

Yo'q. Kapital erkin harakatlanadigan bozorda uning kursga ta'siri cheklangan bo'lishi mumkin.

Sterilizatsiyalangan intervensiya