ETN nima: qisqa ta'rif
ETN (exchange-traded note) bu bank yoki boshqa moliya tashkiloti chiqaradigan va birjada savdo qilinadigan qarz qimmatli qog'ozi. Uning daromadi tanlangan indeks natijasiga bog'langan bo'ladi.
ETN egasi indeks tarkibidagi aktivlarga egalik qilmaydi. U emitentdan, ya'ni qog'ozni chiqargan tashkilotdan, indeks natijasidan komissiya ayirilgan miqdorni olish huquqiga ega bo'ladi.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Rasmiy ta'rif va chekka holatlar
Tajribali treyder uchun aniqroq ta'rif quyidagicha. ETN odatda emitentning ta'minlanmagan katta qarz majburiyati (senior unsecured debt) hisoblanadi. Unda so'ndirish sanasi bor, odatda kupon to'lanmaydi, to'lov esa indeks qiymati va yillik komissiya asosida hisoblanadi.
Bilish kerak bo'lgan chekka holatlar:
- Emitent krediti riski. Indeks o'sgan bo'lsa ham, emitent default holatiga tushsa, ETN egasi oddiy ta'minlanmagan kreditor sifatida navbatda turadi. Lehman Brothers chiqargan ETN'lar egalari shunday vaziyatga tushgan.
- Chiqarishni to'xtatish. Emitent yangi qog'oz chiqarishni to'xtatsa, birjadagi narx indikativ qiymatdan sezilarli yuqori bo'lib qolishi mumkin. To'xtatish bekor qilinganda bu ustama tez yo'qolishi mumkin.
- Muddatidan oldin chaqirib olish. Prospektda emitentga ETN'ni muddatidan oldin so'ndirish huquqi berilgan bo'lishi mumkin.
- Leveraged va inverse ETN. Bunday ETN'lar indeks natijasini kunlik asosda ko'paytirib yoki teskari yo'nalishda beradi. Uzoq muddatda ularning natijasi indeksdan keskin farq qilishi mumkin.
- Fyuchers indekslari. Commodity fyucherslariga asoslangan ETN'larda contango va futures roll natijaga ta'sir qiladi.
Shartli misol
Faraz qilaylik, bank xom ashyo indeksini kuzatadigan ETN chiqardi va yillik komissiya belgiladi. Investor bu ETN'ni birjada sotib oldi.
- Indeks o'ssa, so'ndirishda investor indeks o'sishidan komissiya ayirilgan qismini oladi.
- Indeks tushsa, investor zararni to'liq ko'taradi, ustiga komissiya ham ushlanadi.
- Indeks o'sgan, lekin bank bankrot bo'lgan holatda investor yo'qotishga uchrashi mumkin, chunki ETN ortida ajratilgan aktivlar yo'q.
Daromad va xarajatlarni o'z raqamlaringiz bilan hisoblash uchun kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.
ETN va ETF farqi
| Belgi | ETN | ETF |
|---|---|---|
| Huquqiy tabiati | Qarz qimmatli qog'ozi | Fond ulushi |
| Aktivlarga egalik | Yo'q, emitentning va'dasi bor | Fond aktivlarni ushlab turadi |
| Emitent riski | Bor | Asosan fond tuzilmasi bilan cheklangan |
| Kuzatish xatosi | Odatda kichik, komissiya bilan belgilanadi | Portfel tarkibiga bog'liq |
| So'ndirish muddati | Bor | Odatda yo'q |
Batafsil ma'lumot uchun birja mahsulotlari va ochiq va yopiq fond sahifalarini o'qing.
Atama qayerda uchraydi
- Birja brokeri platformalarida instrument turi sifatida "ETN" yozuvi bilan.
- Prospekt va pricing supplement hujjatlarida, "indicative value", "call" va "acceleration" bandlarida.
- Yangiliklarda: emitent chiqarishni to'xtatgani yoki ETN'ni chaqirib olgani haqidagi xabarlarda.
CFD platformalarida indekslar odatda ETN sifatida emas, CFD sifatida taklif qilinadi. Leverajli CFD va forex savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin.
O'zbekistondagi rezident uchun
ETN odatda xorijiy valyutadagi qimmatli qog'oz bo'ladi. Qonunchilikka ko'ra, kapital harakati bilan bog'liq operatsiyalarga xorijdagi hisobvaraqlar va depozitlarga mablag' joylashtirish kiradi; rezidentlar tomonidan xorijiy valyutadagi qimmatli qog'ozlarni sotib olish qimmatli qog'ozlar regulyatori tomonidan CBU bilan birgalikda tartibga solinadi. Soliq bo'yicha Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi. O'zingizga tegishli tartibni soliq organidan aniqlang.
Bog'liq atamalar
Derivativlar, kontragent, credit spread, nominal qiymat, amal qilish muddati, treyding lug'ati.
Ko'p beriladigan savollar
ETN aksiyami?
Yo'q. ETN qarz qimmatli qog'ozi, u kompaniyaga egalik huquqini bermaydi.
ETN'da indeksni kuzatish xatosi bormi?
Odatda xato kichik bo'ladi, chunki to'lov formula bo'yicha hisoblanadi. Biroq komissiya ushlanadi, birjadagi narx esa indikativ qiymatdan farq qilishi mumkin.
ETN va ETF farqi nimada?
ETF aktivlarni ushlab turadi. ETN esa faqat emitentning to'lov majburiyatidir, shuning uchun unda emitent krediti riski bor.
Emitent bankrot bo'lsa nima bo'ladi?
ETN egasi ta'minlanmagan kreditor sifatida qoladi va mablag'ning bir qismini yoki hammasini yo'qotishi mumkin.