Expiry date nima

Qisqa ta'rif

Expiry date (amal qilish muddati, kontrakt tugash sanasi) derivativ kontrakt kuchini yo'qotadigan va shartlari bo'yicha hisob-kitob qilinadigan oxirgi kun.

Derivativ narxi boshqa aktivga bog'liq bo'lgan kontrakt. Bunga fyuchers, forvard va optsion kiradi. Batafsil: Derivativlar.

Aniqroq ta'rif va chegaraviy holatlar

Tajribali treyder uchun bir-biriga yaqin, lekin har xil sanalarni ajratish muhim:

• Last trading day – kontraktni birjada sotib olish yoki sotish mumkin bo'lgan oxirgi kun. U expiry date bilan bir kunga to'g'ri kelishi ham, undan oldin bo'lishi ham mumkin.
• Expiry date – kontrakt tugaydigan kun. Optsionda bu huquqdan foydalanish (exercise) mumkin bo'lgan oxirgi muddat.
• Settlement date – pul yoki aktiv haqiqatda o'tkaziladigan kun. Bu ko'pincha expiry date'dan keyin keladi.

Boshqa nozik jihatlar:

• Vaqt va vaqt mintaqasi. Muddat kun bilan emas, birja vaqtidagi aniq soat bilan belgilanadi. O'zbekiston vaqti bilan bu boshqa soatga yoki boshqa kunga tushishi mumkin.
• Bayramlar. Sana birja dam olish kuniga to'g'ri kelsa, kontrakt spetsifikatsiyasiga ko'ra muddat suriladi.
• Optsion turi. Yevropa optsioni faqat expiry date kuni ijro etiladi. Amerika optsioni shu kungacha istalgan payt ijro etilishi mumkin.
• Obligatsiyalar. Obligatsiyada buning o'rniga odatda maturity date (so'ndirish sanasi) atamasi ishlatiladi.

O'zbekiston qonunchiligida valyutaga bog'liq derivativlar alohida ta'riflangan: Valyutani tartibga solish to'g'risidagi qonun 4-moddasida valyuta derivativlari (valyutaga bog'liq hosila moliyaviy vositalar) ta'riflangan.

Misol (shartli holat)

Fyuchers. Treyder neft fyuchersining mart kontraktida buy pozitsiya ochgan. Mart kontraktining expiry date kuni yaqinlashganda unda uchta yo'l bor:

1. Pozitsiyani yopish.
2. Pozitsiyani keyingi oy kontraktiga o'tkazish. Bu futures roll deyiladi.
3. Pozitsiyani muddat tugaguncha ushlab turish.

Kontrakt pul bilan hisob-kitob qilinsa (cash settlement), pozitsiya hisob-kitob narxida yopiladi. Natija kirish narxi bilan hisob-kitob narxi orasidagi farqdan va kontrakt hajmidan kelib chiqadi.

Optsion. Call optsion egasi uchun expiry date kuni aktiv narxi strike narxidan yuqori bo'lsa, optsion "pulda" (in the money) bo'ladi. Narx strike'dan past bo'lsa, optsion qiymatsiz tugaydi va to'langan premium yo'qoladi.

Leverajli derivativ va CFD savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin. Muddat yaqinlashganda narx keskin harakat qilishi va spread kengayishi ehtimoli bor.

Atama qayerda uchraydi

• Kontrakt spetsifikatsiyasi. Birja va broker sahifalarida "Expiration", "Last trading day" kabi maydonlar ko'rsatiladi.
• MetaTrader. Kutilayotgan orderda (pending order) "Expiration" maydoni bor. Bu kontrakt muddati emas, orderning o'zi qachongacha amal qilishini bildiradi. Bunga yaqin atama: Day order.
• Hisobotlar. Hisob vypiskasida muddati tugagan kontrakt bo'yicha yopilgan pozitsiyalar ko'rinadi.
• Yangiliklar. "Options expiry" kunlarida yirik optsion hajmlari tugashi haqida yoziladi.

Muddatli CFD instrumentlarining tugash shartlarini Exness shaxsiy kabinetida yoki rasmiy saytida tekshirish kerak.

Bog'liq atamalar

• Fyuchers kontrakt va Forvard kontrakt
• Front month
• Cash settlement va delivery
• Contango va Backwardation
• Delta (optsion)
• Treyding lug'ati va Risklarni boshqarish

Ko'p beriladigan savollar

Expiry date nima?

Derivativ kontrakt tugaydigan va shartlari bo'yicha hisob-kitob qilinadigan oxirgi kun.

Optsion muddati tugaganda nima bo'ladi?

"Pulda" bo'lgan optsion ijro etiladi yoki pul bilan hisob-kitob qilinadi. Qolgan optsionlar qiymatsiz tugaydi.

Kontrakt tugash sanasi va last trading day bir xilmi?

Har doim emas. Ikkalasi ham kontrakt spetsifikatsiyasida alohida ko'rsatiladi.

MetaTrader'dagi "Expiration" maydoni kontrakt muddatimi?

Yo'q. Bu kutilayotgan order qachongacha amal qilishini bildiradi.

Spot forex pozitsiyasining expiry date'i bormi?

Oddiy spot pozitsiyada odatda bunday sana bo'lmaydi. Fyuchers va optsionlarda esa sana doim belgilangan.