Compliance nima?

Qisqa ta'rif

Compliance (komplayens) brokerlik kompaniyasidagi funksiya. U kompaniya va uning mijozlari qonunlar, regulyator talablari va ichki qoidalarga rioya qilishini nazorat qiladi.

Rasmiy ta'rif

Moliya sohasida compliance kompaniya ichidagi mustaqil funksiya sifatida qaraladi. U compliance riskini aniqlaydi, baholaydi, nazorat qiladi va rahbariyatga hisobot beradi. Compliance riski deganda qoidalarga rioya qilinmagani uchun regulyator jazosi, moliyaviy yo'qotish yoki obro'ga zarar yetishi tushuniladi.

Broker compliance odatda quyidagi yo'nalishlarni qamrab oladi:

• KYC (Know Your Customer): mijoz shaxsini va manzilini tekshirish.
• AML (Anti-Money Laundering): noqonuniy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurash, shubhali operatsiyalarni kuzatish.
• Sanksiya tekshiruvi: mijoz va to'lov sanksiya ro'yxatlariga tushmaganini tekshirish.
• Bozor suiiste'moli: masalan, front running va insayder savdoning oldini olish.
• Manfaatlar to'qnashuvi: broker dealer sifatida mijozga kontragent bo'lganda (A-book va B-book) adolatli ijroni ta'minlash.
• Marketing nazorati: reklama va hamkorlar materiallari, jumladan introducing broker materiallari talablarga mos ekanini tekshirish.

Shartli misol

Quyidagi holat to'qib chiqarilgan va hech bir kompaniyaga tegishli emas.

Mijoz brokerdagi hisobini boshqa shaxs nomidagi bank kartasi orqali to'ldirdi. Compliance tizimi to'lovchi ismi hisob egasining ismiga mos kelmasligini aniqlaydi. Natijada:

1. Operatsiya qo'lda tekshiruvga yuboriladi.
2. Mijozdan qo'shimcha hujjat so'raladi, masalan, kartaning egasi kimligini tasdiqlovchi hujjat.
3. Tekshiruv tugaguncha mablag'ni yechib olish to'xtatib turilishi mumkin.

Bu talab mijozni jazolash uchun emas. Uning maqsadi kompaniyaning AML majburiyatlarini bajarish. Aniq brokerning to'lov qoidalarini uning rasmiy saytidan yoki shaxsiy kabinetidan tekshiring.

Atama qayerda uchraydi

• Shaxsiy kabinetda: hisobni tasdiqlash holati, hujjat so'rovlari, "compliance review" kabi yozuvlar.
• Elektron xatlarda: "Compliance department" imzosi bilan keladigan so'rovlar.
• Hisobotlarda: kompaniyalarning yillik hisobotlarida compliance riski bo'limi.
• Yangiliklarda: regulyator brokerni AML yoki marketing qoidalarini buzgani uchun jarimaga tortgani haqidagi xabarlar.

O'zbekistondagi kontekst

Rasmiy manbaga ko'ra, qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi. Bundan tashqari, «Qimmatli qog'ozlar bozori to'g'risida»gi Qonun 55-modda: qimmatli qog'ozlar bozorining vakolatli regulyatori Prezident tomonidan belgilanadi; u professional faoliyatni litsenziyalaydi. Hozirgi regulyator: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi. Litsenziyaga ega ishtirokchilar NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestrida ko'rsatiladi.

Muhim chegaraviy holat bor. Xorijiy broker o'z mamlakatidagi regulyator talablariga rioya qilishi uni O'zbekistonda litsenziyalangan qilmaydi. Batafsil ma'lumot Tartibga solish va xavfsizlik sahifasida.

Compliance va yaqin funksiyalar

Compliance sizni bozor zararidan himoya qilmaydi. Leverajli CFD va forex savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin. Bu haqda Risklarni boshqarish sahifasini o'qing.

Boshqa atamalar: Custodian, Treyding lug'ati.

Ko'p beriladigan savollar

Compliance va komplayens bir narsami?

Ha. "Komplayens" inglizcha "compliance" so'zining o'zbekcha yozilishi.

Broker nega qo'shimcha hujjat so'raydi?

KYC va AML talablarini bajarish uchun. Aniq talablarni brokerning rasmiy manbalaridan tekshiring.

Compliance bo'limi bo'lishi brokerning ishonchli ekanini anglatadimi?

Yo'q. Uni litsenziya, regulyator va reestr ma'lumotlari bilan birga baholash kerak.

Compliance savdo natijasiga ta'sir qiladimi?

Narx harakatiga ta'sir qilmaydi. Ammo tekshiruv davomida operatsiyalarni vaqtincha cheklashi mumkin.