Banklararo bozor (interbank market) nima

Qisqa ta'rif

Banklararo bozor (inglizcha interbank market) banklar valyutani va qisqa muddatli pul mablag'larini bir-biri bilan bevosita yoki elektron tizimlar orqali sotadigan va sotib oladigan bozordir.

Bu bozorning birja kabi yagona binosi yo'q. Bitimlar banklar o'rtasida, ko'pincha dilerlar (dealer) va elektron savdo tizimlari orqali tuziladi. Har bir bitimda tomonlar bir-biri uchun kontragent hisoblanadi.

Aniq ta'rif va chegaraviy holatlar

Tajribali treyder uchun muhim farqlar:

• Spot bitimlar. Valyuta joriy kurs bo'yicha almashtiriladi. Hisob-kitob kelishilgan qisqa muddatda, banklarning korrespondent hisobvaraqlari orqali o'tadi. Batafsil: kliring va hisob-kitob.
• Forvard va svoplar. Banklararo bozor faqat spotdan iborat emas. Kelajakdagi sana uchun forvard kontrakt va forward points ham shu bozorning bir qismi. O'zbekiston qonunchiligida: Valyutani tartibga solish to'g'risidagi qonun 4-moddasida valyuta derivativlari (valyutaga bog'liq hosila moliyaviy vositalar) ta'riflangan. Umumiy tushuncha: derivativlar.
• Pul bozori. "Banklararo" so'zi ba'zan valyutani emas, banklar o'rtasida qisqa muddatli kreditlarni (overnight va boshqa muddatlar) bildiradi. Matnda qaysi ma'no nazarda tutilganini aniqlang.
• Chakana narx bilan farqi. Chakana mijoz banklararo narxni bevosita ko'rmaydi. Uning bank, almashtirish shoxobchasi yoki broker orqali oladigan narxida qo'shimcha spred yoki komissiya bo'ladi.

Shartli misol

Raqamlarsiz, faqat mantiqni ko'rsatadigan holat:

1. A bankning mijozi import uchun AQSh dollarida to'lov qilishi kerak. A bankda dollar yetarli emas.
2. A bank B bankdan USD narxini so'raydi. B bank ikkita narx beradi: bid (o'zi sotib oladigan narx) va ask (o'zi sotadigan narx). Ask bid'dan yuqori bo'ladi.
3. A bank ask narxida sotib oladi. Bid va ask orasidagi farq (spred) B bank uchun dilerlik daromadi bo'ladi.
4. Hisob-kitob kunida A bank milliy valyutani o'tkazadi, B bank esa dollarni A bankning korrespondent hisobvarag'iga o'tkazadi.
5. A bank mijoziga dollarni o'z kursida sotadi. Bu kurs banklararo narxdan yuqori, chunki unga bankning ustamasi qo'shilgan.

Misoldagi asosiy xulosa: banklararo bozordagi narx bilan oxirgi mijoz to'laydigan narx bir xil emas.

Atama qayerda uchraydi

• Yangiliklarda. "Banklararo kurs", "banklararo bozorda dollar qimmatladi" kabi iboralar valyuta kursi va markaziy bank qarorlari haqidagi xabarlarda uchraydi. Asosiy stavka haqida: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.
• Rasmiy ma'lumotlarda. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) rasmiy kurslarni e'lon qiladi: Markaziy bankning rasmiy kurslari: ochiq JSON/XML/CSV, kalit talab qilinmaydi; masalan, /ru/arkhiv-kursov-valyut/json/, /json/all/YYYY-MM-DD/, /json/USD/YYYY-MM-DD/ (maydonlar: Ccy, Rate, Diff, Date, Nominal va boshqalar). Rasmiy kurs bilan banklararo bitim narxi bir xil bo'lishi shart emas.
• Platformalarda va broker tavsiflarida. "Interbank liquidity" yoki "banklararo likvidlik" iborasi brokerning narxlari qaysi manbalardan olinishini tushuntirishda ishlatiladi. Bu bilan bog'liq: A-book va B-book.
• Tahliliy hisobotlarda. Likvidlik, kurs o'zgaruvchanligi va markaziy bank operatsiyalari haqidagi bo'limlarda. Qarang: fundamental tahlil.

Chakana treyder banklararo narxga yaqin kotirovkalar bilan savdo qilsa ham, leverage bilan forex va CFD savdosi mablag'ni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Batafsil: risklarni boshqarish.

Bog'liq atamalar

• Valyuta juftliklari, Fiber (EUR/USD), Cable (GBP/USD)
• Big figure, Bazis punkt
• Markaziy kontragent, HFT savdo
• Valyuta riski
• Boshqa atamalar: Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Interbank market nima, oddiy so'z bilan?

Banklar valyutani bir-biriga sotadigan va bir-biridan sotib oladigan bozor.

Banklararo valyuta bozorida jismoniy shaxs savdo qila oladimi?

Bevosita yo'q. Jismoniy shaxs bank, almashtirish shoxobchasi yoki broker kabi vositachi orqali ishlaydi va uning narxida vositachining ustamasi bo'ladi.

Banklararo kurs va rasmiy kurs bir xilmi?

Shart emas. Rasmiy kursni markaziy bank e'lon qiladi. Banklararo narx esa banklar o'rtasidagi bitimlarda shakllanadi va kun davomida o'zgarishi mumkin.

Banklararo bozor faqat valyuta bilan bog'liqmi?

Yo'q. Bu atama banklar o'rtasidagi qisqa muddatli kredit bozorini ham bildirishi mumkin. Ma'no kontekstdan aniqlanadi.