Banklararo foiz stavkasi (SOFR, €STR)

Ta'rif

Banklararo foiz stavkasi (interbank rate) banklar va boshqa yirik moliya tashkilotlari pulni keyingi ish kunigacha qarzga berib-olishining o'rtacha narxini ko'rsatadigan, rasmiy e'lon qilinadigan ko'rsatkich (benchmark).

Eng ko'p tilga olinadiganlari:

• SOFR nima – Secured Overnight Financing Rate. AQSh dollaridagi stavka. AQSh davlat qimmatli qog'ozlari garovidagi repo bitimlari asosida hisoblanadi va Nyu-York Federal rezerv banki tomonidan e'lon qilinadi.
• €STR nima – Euro Short-Term Rate. Yevrodagi stavka. Yevro hududi banklarining garovsiz qisqa muddatli qarz olish bitimlari asosida hisoblanadi va Yevropa markaziy banki tomonidan e'lon qilinadi.

Aniq ta'rif va nozik holatlar

Tajribali treyder bilishi kerak bo'lgan nozik holatlar:

• Garovli va garovsiz farqi. SOFR garov bilan ta'minlangan, shuning uchun unda bank kredit riski deyarli yo'q. Kredit riski alohida credit spread orqali hisobga olinadi.
• Oy va chorak oxiri. Bu sanalarda repo bozorida likvidlik qisqaradi va SOFR qisqa vaqtga keskin ko'tarilishi mumkin.
• Orqaga qarab hisoblash (compounded in arrears). Kreditlarda foiz davr oxirida kunlik stavkalarni murakkab foiz bilan qo'shib hisoblanadi. Shu sabab yakuniy foiz davr boshida ma'lum bo'lmaydi.
• Term SOFR. Fyuchers narxlaridan olinadigan, oldindan ma'lum bo'ladigan muddatli variant. U kunlik SOFRdan farq qiladi.
• Siyosat stavkasi bilan farqi. Banklararo stavka bozorda shakllanadi, markaziy bank stavkasi esa qaror bilan belgilanadi. O'zbekistonda bunga O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) misol bo'ladi: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.

Shartli misol

Bu misol to'liq shartli.

Kompaniya dollar kreditini "SOFR + belgilangan marja" shartida oldi. Davr davomida SOFR har kuni yangilanadi. Davr oxirida bank kunlik qiymatlarni murakkab foiz bilan qo'shadi va ustiga marjani qo'shadi.

Agar davr o'rtasida SOFR bazis punktlarda ko'tarilsa, kompaniya to'laydigan foiz ham oshadi. Marja esa o'zgarmaydi. Aniq summani hisoblash uchun kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.

Qayerda uchraydi

• Platformalarda. Valyuta juftligidagi pozitsiya keyingi kunga o'tkazilganda svop yoziladi. Svop odatda ikki valyuta foiz stavkalari farqiga bog'liq, bu stavkalarga SOFR va €STR ham ta'sir qiladi. Svop shartlari brokerga qarab farq qiladi. Masalan, Exness'dagi joriy shartni Exness shaxsiy kabinetida yoki rasmiy saytida tekshirish kerak.
• Hisobotlarda va shartnomalarda. Kreditlar, foiz svoplari, suzuvchi kuponli obligatsiyalar (kupon) shu stavkalarga bog'lanadi.
• Yangiliklarda. Fed va Yevropa markaziy banki qarorlari, repo bozoridagi likvidlik muammolari haqidagi xabarlarda uchraydi. Batafsil: fundamental tahlil.

Stavkalar o'zgarishi valyuta kurslariga ta'sir qilishi mumkin. Leverajli forex/CFD savdosida kurs tez o'zgarsa, pul tez yo'qotiladi. Shu sabab risklarni boshqarish qoidalarini oldindan bilib oling.

Bog'liq atamalar

• Covered interest parity
• Forward points
• Forvard kontrakt
• Valyuta juftliklari
• Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Banklararo foiz stavkasi bilan markaziy bank stavkasi bir xilmi?

Yo'q. Banklararo stavka bozordagi real bitimlardan hisoblanadi. Markaziy bank stavkasi esa qaror bilan belgilanadi va banklararo stavkani o'z diapazoniga yo'naltiradi.

SOFR nima uchun LIBOR o'rniga keldi?

LIBOR banklarning taxminiy so'rovnomalariga tayangan. SOFR esa real bitimlar hajmidan hisoblanadi, shuning uchun uni manipulyatsiya qilish qiyinroq.

€STR va SOFR o'rtasidagi asosiy farq nima?

SOFR garovli bitimlarga, €STR esa garovsiz bitimlarga asoslanadi. Valyutasi va ularni e'lon qiluvchi tashkilot ham turlicha.

Treyder bu stavkalarni qayerda ko'radi?

Bevosita ularni markaziy banklar e'lon qiladi. Platformada esa ularning ta'siri asosan svop miqdorida ko'rinadi.