Aktiv klassi (asset class) nima

Qisqa ta'rif

Aktiv klassi (inglizcha asset class) — bozorda o'xshash xulq-atvorga ega, bir xil qoidalar bilan tartibga solinadigan va o'xshash risklarga ega investitsiyalar guruhi.

Asosiy aktivlar turlari:

• aksiyalar (kompaniya ulushlari);
• obligatsiyalar va boshqa qarz qog'ozlari;
• pul va pulga yaqin vositalar (depozit, qisqa muddatli qog'ozlar);
• valyutalar (valyuta juftliklari);
• tovarlar — metallar, energiya resurslari, qishloq xo'jaligi mahsulotlari (commodity);
• ko'chmas mulk;
• kripto-aktivlar.

Aniqroq ta'rif

Moliyaviy tahlilda aktivlar bitta klassga quyidagi belgilar bo'yicha kiritiladi:

• daromad manbai bir xil: dividend, kupon, narx o'zgarishi yoki ijara;
• asosiy risk omillari bir xil: foiz stavkasi, iqtisodiy o'sish, inflyatsiya, kurs;
• korrelyatsiya: klass ichidagi narxlar odatda bir yo'nalishda harakatlanadi, boshqa klasslar bilan bog'liqlik esa zaifroq bo'ladi (korrelyatsiya koeffitsienti);
• huquqiy tuzilma va bozor infratuzilmasi: birja, kliring, saqlovchi.

Shartli misol

Faraz qilaylik, investorning portfeli aksiyalar, davlat obligatsiyalari va oltindan iborat. Ular uch xil aktiv klassiga kiradi.

Iqtisodiy pasayish haqidagi yangilik chiqdi, deylik. Bunday paytda aksiyalar ko'pincha arzonlaydi, obligatsiyalar va oltinga talab esa ko'pincha oshadi (flight to quality). Klasslar har xil reaksiya bildirgani uchun portfelning umumiy qiymati faqat aksiyalardan iborat portfelga qaraganda kamroq o'zgarishi mumkin. Lekin bu qoida emas: inqiroz paytlarida klasslar orasidagi bog'liqlik kuchayib, hammasi birga tushishi mumkin.

Aniq hisob-kitob uchun kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.

Atama qayerda uchraydi

• Savdo platformalari. MetaTrader 5 va MetaTrader 4 da instrumentlar "Market Watch" oynasida guruhlarga ajratilgan: Forex, Metals, Indices, Energies, Crypto. Har bir guruh amalda bitta aktiv klassiga to'g'ri keladi.
• Hisobotlar. Fondlar va portfel hisobotlarida "aktivlar taqsimoti" (asset allocation) bo'limi bor. Unda mablag' klasslar bo'yicha ulushlarga bo'lib ko'rsatiladi.
• Yangiliklar. "Risk-on / risk-off", "kapital aksiyalardan obligatsiyalarga oqdi" kabi iboralar mablag'ning klasslar orasida ko'chishini anglatadi.

Chegaraviy holatlar

• Instrument va aktiv klassi bir xil narsa emas. Oltin CFD, oltin fyuchersi va jismoniy oltin bitta klassga (tovar) ishora qiladi, lekin ularning risklari, xarajatlari va egalik huquqi farq qiladi. Derivativlar odatda alohida klass emas, balki bazaviy aktivga bog'langan shartnoma hisoblanadi.
• Indekslar. Fond indekslari aksiyalar klassiga kiradi, garchi ular bitta aksiya emas, aksiyalar savati bo'lsa ham.
• Kripto-aktivlar. Ularni alohida klass deb hisoblash yoki hisoblamaslik bo'yicha yagona fikr yo'q. Narxlari ba'zan aksiyalar bilan birga harakatlanadi.
• Ko'chmas mulk fondlari. Birjada aksiya kabi savdo qilinadi, lekin daromadi ko'chmas mulkka bog'liq.

Leveraj bilan CFD va forex savdosi har qanday aktiv klassida pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Diversifikatsiya bu riskni yo'q qilmaydi. Batafsil: risklarni boshqarish.

Bog'liq atamalar

• Commodity, Oltin, Kripto CFD
• Growth va value aksiyalar, Blue chip
• Kupon (obligatsiya), Duration
• Exposure, Beta koeffitsient
• Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Asset class nima degani?

Bu o'xshash xulq-atvor va risklarga ega investitsiyalar guruhi: aksiyalar, obligatsiyalar, valyutalar, tovarlar va boshqalar.

Forex alohida aktiv klassimi?

Ha, valyutalar odatda alohida klass sifatida ko'riladi. Uning narxiga asosan foiz stavkalari va makroiqtisodiy ma'lumotlar ta'sir qiladi.

CFD aktiv klassimi?

Yo'q. CFD — bu instrument turi. U aksiya, indeks, metall yoki valyuta kabi turli klassdagi bazaviy aktivga bog'lanadi.

Har xil klassga mablag' bo'lish zararni oldini oladimi?

Yo'q. Bu ayrim risklarni kamaytirishi mumkin, lekin zararni istisno qilmaydi. Inqiroz paytida klasslar birga tushishi ham mumkin.