Growth va value aksiyalar

Ta'rif

Growth aksiyalar daromadi va tushumi bozordan tezroq o'sishi kutilayotgan kompaniyalar aksiyalaridir. Value aksiyalar esa foydasi yoki aktivlariga nisbatan arzon baholanayotgan kompaniyalar aksiyalaridir. Investor growth aksiyada kelajakdagi o'sish uchun pul to'laydi. Value aksiyada esa bozor hozircha past baholagan qiymatni sotib oladi.

Growth va value farqi

Stavkalarga sezgirlikning sababi bor. Growth kompaniyaning asosiy pul oqimlari uzoq kelajakda kutiladi. Foiz stavkalari oshganda bu oqimlarning bugungi qiymati kuchliroq tushadi.

Faraziy misol

A va B kompaniyalarining aksiya narxi bir xil deb faraz qilaylik.

• A kompaniya dasturiy ta'minot sotadi. Foydasi kichik, tushumi esa har yili tez oshmoqda. Narxi foydasiga nisbatan juda yuqori, ya'ni P/E baland. Bozor kelajakdagi foydani narxga oldindan qo'shgan. Bu growth aksiyaga misol.
• B kompaniya sement ishlab chiqaradi. Foydasi barqaror, tushumi deyarli o'smaydi, dividend to'laydi. P/E va P/B past. Bu value aksiyaga misol.

A kompaniya kutilgan o'sishni bermasa, uning narxi keskin tushishi mumkin, chunki narxning asosiy qismi kutishga bog'liq. B kompaniyaning pastligi esa haqiqiy muammo belgisi bo'lishi mumkin. Bu holat "value trap" deyiladi.

Aniq P/E yoki daromadlilikni hisoblash uchun kalkulyatorlar bo'limidan foydalaning.

Formal ta'rif va chegaraviy holatlar

Indeks provayderlari aksiyalarni bir nechta ko'rsatkich asosida growth yoki value uslubiga ajratadi. Value uchun P/B, P/E va dividend daromadliligi olinadi. Growth uchun foyda va tushumning o'sish sur'ati olinadi. Akademik moliyada value omili yuqori va past P/B kompaniyalar daromadi farqi sifatida o'lchanadi (Fama–French modelidagi HML omili).

Chegaraviy holatlar:

• Zarar ko'rayotgan kompaniya. Foyda manfiy bo'lsa, P/E ma'nosiz bo'ladi, shuning uchun tasnif boshqa ko'rsatkichlarga tayanadi.
• Uslub o'zgarishi. O'sishi sekinlashgan growth kompaniya vaqt o'tib value toifasiga o'tishi mumkin.
• Aralash toifa. Ba'zi aksiyalar ikkala indeksga qisman kiradi. "Mo''tadil narxdagi o'sish" uslubi GARP (growth at a reasonable price) deyiladi.
• Sektor ta'siri. Texnologiya kompaniyalari ko'proq growth, bank va energetika kompaniyalari ko'proq value toifasida uchraydi. Lekin bu qoida emas.

Atama qayerda uchraydi

• Yangiliklar: "growth aksiyalar sotildi, value aksiyalar ustun keldi" kabi sharhlarda, ayniqsa stavka qarorlaridan keyin.
• Indeks va fondlar: growth va value indekslari hamda fond nomlarida. Batafsil: fond indekslari.
• Platformalar: MetaTrader kabi terminallar aksiyani "growth" yoki "value" deb belgilamaydi. NAS100 kabi indeks CFDlari ko'proq growth kompaniyalarni o'z ichiga oladi.

Aksiya va indeks CFDlari leveraj bilan savdo qilinadi va pulni tez yo'qotish mumkin. Shu sababli risklarni boshqarish sahifasini ham o'qing.

Bog'liq atamalar

• Blue chip aksiyalar
• Contrarian investitsiya
• Beta koeffitsient va Alpha
• Iqtisodiy tsikl
• Bull market va Bear market
• Ex-dividend sana
• Fundamental tahlil
• Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Growth yoki value: qaysi biri yaxshiroq?

Universal javob yo'q. Uslublarning natijasi bozor davri, stavkalar va iqtisodiy tsiklga qarab almashadi. Bu sahifa tavsiya bermaydi.

Past P/E har doim value degani emasmi?

Yo'q. Past P/E kompaniya foydasi tushishi kutilayotganini ham bildirishi mumkin. Bu holat value trap deyiladi.

Bitta aksiya ham growth, ham value bo'la oladimi?

Ha. Indeks provayderlari ba'zi aksiyalarni ikkala uslub indeksiga qisman kiritadi.

Foiz stavkalari nega growth aksiyalarga ko'proq ta'sir qiladi?

Ularning qiymati uzoq kelajakdagi pul oqimlariga bog'liq. Stavka oshganda bu oqimlar kuchliroq diskontlanadi.