Valyuta zaxiralari nima

Qisqa ta'rif

Valyuta zaxiralari (foreign exchange reserves, xalqaro zaxiralar) markaziy bank qo'lidagi xorijiy aktivlardir. Markaziy bank ulardan to'lov balansini moliyalashtirish va valyuta bozoriga aralashish uchun foydalanadi.

Oddiy qilib aytganda, bu davlatning "tashqi xavfsizlik yostig'i". Mamlakat import uchun to'lashi, tashqi qarzni qaytarishi yoki milliy valyuta kursidagi keskin tebranishni yumshatishi kerak bo'lsa, shu zaxiradan foydalaniladi.

Rasmiy ta'rif va tarkibi

Xalqaro statistika standartlarida zaxira aktivlari quyidagicha ta'riflanadi: pul-kredit organi nazorat qiladigan va darhol foydalanish mumkin bo'lgan tashqi aktivlar. Ular odatda quyidagilardan iborat:

Chegaraviy holatlar

• Yalpi va sof zaxiralar. Yalpi zaxiradan qisqa muddatli tashqi majburiyatlar ayirilsa, sof zaxira qoladi. Yangilikda qaysi biri nazarda tutilganini tekshiring.
• Garovga qo'yilgan aktivlar. Erkin foydalanib bo'lmaydigan aktivlar odatda zaxira hisoblanmaydi.
• Tijorat banklarining valyutasi markaziy bank zaxirasiga kirmaydi.
• Suveren fondlar aktivlari ham ta'rifga har doim kiravermaydi.
• Qayta baholash. Oltin narxi yoki valyuta kurslari o'zgarsa, hech qanday operatsiya bo'lmasa ham zaxiraning hisobot qiymati o'zgaradi.

Tasavvuriy misol

Faraz qilaylik, qaysidir mamlakatning markaziy banki zaxirasi AQSh dollaridagi obligatsiyalar va oltindan iborat.

• Bir oyda jahon bozorida oltin qimmatlashdi. Markaziy bank hech narsa sotib olmagan bo'lsa ham, zaxiraning dollardagi qiymati oshib ko'rinadi.
• Keyingi oyda milliy valyuta tez qadrsizlana boshladi. Markaziy bank bozorda dollar sotib, milliy valyutani sotib oldi. Bu operatsiya tufayli zaxira kamaydi.

Ikkala holatda ham hisobotdagi raqam o'zgaradi, lekin sababi boshqa-boshqa. Shuning uchun tahlilchilar raqamning o'zidan ko'ra uning nima sababdan o'zgarganiga qaraydi.

Atama qayerda uchraydi

• Markaziy bank hisobotlari. O'zbekiston uchun rasmiy ma'lumot manbai: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz).
• To'lov balansi va kapital va moliya hisobi statistikasi.
• Yangiliklar va reyting hisobotlari. "Zaxiralar importni necha oy qoplaydi" degan ko'rsatkich ko'p uchraydi.
• Iqtisodiy kalendar. Ba'zi savdo platformalarining kalendarlarida zaxiralar bo'yicha e'lonlar ko'rsatiladi.

Bunday e'lonlar valyuta kursiga ta'sir qilishi mumkin. Ammo ta'sirning yo'nalishini oldindan bilib bo'lmaydi. Leverajli forex va CFD savdosida yangilik paytidagi keskin harakat tez zarar keltirishi mumkin.

Bog'liq atamalar

• Oltin, Oltin standarti, Fiat pul
• Qattiq valyuta, Dollarizatsiya
• Devalvatsiya, revalvatsiya, Valyuta qadrsizlanishi, Valyuta mustahkamlanishi
• Currency board, Crawling peg, Bretton-Vuds tizimi
• Fundamental tahlil, Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Foreign exchange reserves nima degani?

Bu markaziy bank nazoratidagi xorijiy aktivlar: xorijiy valyuta, oltin, SDR va XVJdagi zaxira pozitsiyasi.

Oltin valyuta zaxirasi va xalqaro zaxiralar bir narsami?

Amalda ko'pincha bir xil ma'noda ishlatiladi. "Oltin valyuta zaxirasi" atamasi zaxira tarkibida oltin borligini ta'kidlaydi.

Zaxira kamaygani har doim yomon belgimi?

Yo'q. Zaxira qayta baholash, tashqi qarzni to'lash yoki bozorga aralashish sababli kamayishi mumkin. Sababini hisobotdan tekshirish kerak.

Tijorat bankidagi dollar depozitim zaxiraga kiradimi?

Yo'q. Bu tijorat bankining aktivi, markaziy bankning zaxirasi emas.

Rasmiy raqamni qayerdan olish mumkin?

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) rasmiy saytidan. Raqam yalpi zaxirami yoki sof zaxirami ekanini ham tekshiring.