Free float nima: erkin aksiyalar

Free float nima

Free float (erkin muomaladagi aksiyalar) kompaniya aksiyalarining birjada ochiq savdo qilinadigan qismidir. Bu aksiyalar uzoq muddatga bog'lab qo'yilmagan va bozorda sotib olinishi yoki sotilishi mumkin.

Ingliz tilidagi matnlarda qisqacha float deb ham yoziladi. "Float aksiyalar" iborasi ham shu ma'noni bildiradi.

Formal ta'rif

Hisoblash uchun muomaladagi aksiyalar (outstanding shares) olinadi. Ulardan strategik egalar qo'lidagi yoki sotish taqiqlangan aksiyalar ayiriladi:

asoschilar, direktorlar va boshqa insayderlar ulushi;
davlat ulushi;
boshqa kompaniyalarning strategik ulushlari (kesishgan egalik);
lock-up davridagi aksiyalar. Lock-up — IPO'dan keyin ma'lum muddat sotish taqiqlangan davr;
kompaniyaning o'zi sotib olgan aksiyalar (treasury shares). Ular odatda muomaladagi aksiyalar qatoriga kirmaydi.

Formula:

Ko'rsatkich	Hisoblash
Free float (dona)	Muomaladagi aksiyalar − cheklangan aksiyalar
Free float ulushi	Free float ÷ muomaladagi aksiyalar
Free float bo'yicha kapitalizatsiya	Aksiya narxi × free float (dona)

Indeks provayderlari "cheklangan" aksiyalarni turlicha belgilaydi. Shu sababli bir kompaniya uchun turli manbalarda free float har xil chiqishi mumkin.

Shartli misol

Faraz qilaylik, "A" kompaniyasi aksiyalarining katta qismi asoschida, yana ma'lum ulushi davlatda. Qolgan qismi esa fondlar va xususiy investorlar o'rtasida birjada aylanadi.

Bu holda free float faqat shu qolgan qismdir. Kompaniyaning umumiy bozor qiymati yuqori bo'lishi mumkin. Lekin uning indeksdagi og'irligi faqat erkin muomaladagi aksiyalar asosida hisoblanadi, shuning uchun kichikroq bo'ladi.

Asoschi o'z ulushining bir qismini bozorda sotsa, free float ortadi. Kompaniya aksiyalarni qayta sotib olsa (buyback), free float kamayadi.

Atama qayerda uchraydi

Kompaniya hisobotlari — aksiyadorlar tarkibi va muomaladagi aksiyalar soni ko'rsatiladi.
Indeks metodologiyalari — ko'p fond indekslari kapitalizatsiyani free float bo'yicha tuzatadi.
Yangiliklar — IPO, lock-up muddati tugashi, ikkilamchi joylashtirish (secondary offering) va delisting haqidagi xabarlarda.
Ma'lumot terminallari va skrinerlar — "Float" yoki "Shares Float" maydoni sifatida.

Aksiya CFD'lari savdo platformasining instrument spetsifikatsiyasida odatda free float ko'rsatilmaydi. Bu ma'lumot kompaniya hisobotlari va birja manbalaridan olinadi.

Chegaraviy holatlar

Past free float. Bozorda kam aksiya aylanadi. Shu sababli spred kengroq, narx sakrashlari keskinroq bo'lishi mumkin. Shu jumladan short squeeze xavfi ham oshadi.
Lock-up tugashi. Ilgari cheklangan aksiyalar birdan free float'ga qo'shiladi.
ADR va GDR. Depozitar tilxatlar hisobi bazaviy aksiyalar bilan birga yuritiladi. Manbalar ularni turlicha hisoblaydi.
Davlat kompaniyalari. Davlat ulushi katta bo'lsa, free float kichik bo'ladi.

Aksiya va indekslarga oid CFD savdosida leverej (kredit yelkasi) ishlatiladi. Unda zararlar tez yuzaga kelishi mumkin. Past free float'li aksiyalarda narx harakati yanada keskin bo'lishi mumkin. Bu haqda risklarni boshqarish sahifasida yozilgan.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar

Free float va muomaladagi aksiyalar bir xilmi?

Yo'q. Muomaladagi aksiyalar investorlar qo'lidagi barcha aksiyalarni o'z ichiga oladi. Free float esa ulardan strategik va cheklangan ulushlar ayirilgandan keyin qolgan qismdir.

Free float o'zgaradimi?

Ha. U yirik aksiyadorlar savdosi, buyback, yangi emissiya, lock-up tugashi va indeks metodologiyasi qayta ko'rib chiqilganda o'zgaradi.

Free float'ni qayerdan ko'rish mumkin?

Kompaniyaning yillik hisobotidan, birja ma'lumotlaridan, indeks provayderi hujjatlaridan va moliyaviy ma'lumot terminallaridan.

Past free float yaxshimi yoki yomonmi?

Bu baho emas, balki tavsif. Past free float bozorda kam aksiya aylanishini va narx keskin o'zgarishi mumkinligini bildiradi.