Qisqa ta'rif
CBDC (central bank digital currency, markaziy bank raqamli valyutasi) bu markaziy bank chiqaradigan va uning to'g'ridan-to'g'ri majburiyati hisoblangan pulning raqamli shakli.
Oddiy qilib aytganda, CBDC bu naqd pulning elektron ko'rinishi. Uni tijorat banki emas, markaziy bankning o'zi kafolatlaydi.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Rasmiy ta'rif va chegaralar
Tajribali o'quvchi uchun aniqroq ta'rif quyidagicha. CBDC milliy hisob birligida ifodalanadi, markaziy bank balansida majburiyat sifatida turadi va raqamli shaklda muomalaga chiqariladi.
Uni boshqa pul shakllaridan quyidagi belgilar ajratadi:
| Pul shakli | Kimning majburiyati | Shakli |
|---|---|---|
| Naqd pul | Markaziy bank | Jismoniy |
| Bankdagi hisobvaraq qoldig'i | Tijorat banki | Raqamli |
| CBDC | Markaziy bank | Raqamli |
| Kriptovalyuta | Hech kimning majburiyati emas | Raqamli |
| Stablecoin | Xususiy emitent | Raqamli |
Chegaraviy holatlar:
- Chakana va ulgurji CBDC. Chakana CBDC aholi va bizneslar uchun mo'ljallangan. Ulgurji CBDC faqat banklar o'rtasidagi hisob-kitobda ishlatiladi. Banklarning markaziy bankdagi rezerv hisobvaraqlari ham raqamli, lekin ular odatda CBDC deb atalmaydi.
- Texnologiya. CBDC blockchain asosida qurilishi shart emas. Markaziy reestr ham bo'lishi mumkin.
- Kriptovalyuta emas. Bitcoin yoki altcoin markaziy bank majburiyati emas, ularning narxi bozorda erkin o'zgaradi. CBDC esa milliy valyutaga teng nominalda turadi.
Misol (faraziy holat)
Faraz qilaylik, markaziy bank raqamli so'm chiqardi. Aziz o'z hamyonidagi raqamli so'mni do'konga o'tkazadi. Bu to'lovda pul tijorat banki balansidan o'tmaydi, u markaziy bank majburiyati bo'lib qoladi.
Endi tijorat banki muammoga uchradi, deylik. Bankdagi qoldiq bank majburiyati bo'lgani uchun xavf ostida bo'lishi mumkin. Raqamli so'm esa markaziy bank majburiyati bo'lib qoladi. Shuning uchun iqtisodchilar CBDC bank run xavfiga qanday ta'sir qilishini muhokama qiladi: inqiroz paytida mablag'lar banklardan raqamli valyutaga tezroq oqib chiqishi mumkin. Bu qisman zaxira bankingi uchun muhim savol.
Raqamli so'm haqida
O'zbekistonda pul-kredit siyosati va milliy valyuta emissiyasi uchun O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) mas'ul. Raqamli so'mni joriy qilish rejasi, uning muddati va shartlari haqidagi ma'lumotni faqat Markaziy bankning rasmiy saytidagi e'lonlardan tekshiring. Bu sahifa bunday reja bor yoki yo'qligini tasdiqlamaydi.
Atama qayerda uchraydi
- Yangiliklar va markaziy bank hisobotlari. Pul-kredit siyosati sharhlari, to'lov tizimlari strategiyasi, pilot loyihalar haqidagi e'lonlar.
- Makro tahlil. Valyuta kursi, dollarizatsiya va bank tizimi barqarorligi haqidagi muhokamalar. Batafsil: Fundamental tahlil.
- Kripto bozori. CBDC haqidagi xabarlar kriptovalyutalar va stablecoinlar atrofidagi tartibga solish muhokamalarida tez-tez tilga olinadi. Leverajli kripto yoki forex CFD savdosida bunday yangiliklar narxni keskin o'zgartirishi va tez zararga olib kelishi mumkin. Batafsil: Kripto CFD.
Savdo platformalarida (MT4, MT5) CBDC alohida instrument sifatida odatda uchramaydi.
Bog'liq atamalar
Ko'p beriladigan savollar
CBDC nima, bir gapda?
Markaziy bank chiqaradigan va kafolatlaydigan pulning raqamli shakli.
CBDC kriptovalyutami?
Yo'q. Kriptovalyuta hech kimning majburiyati emas. CBDC esa markaziy bank majburiyati va milliy valyutaga teng turadi.
Raqamli so'm bormi?
Bu haqdagi joriy holatni Markaziy bankning rasmiy saytida tekshiring. Bu sahifa uning muomalada ekanini tasdiqlamaydi.
CBDC bilan savdo qilish mumkinmi?
CBDC milliy valyutaga teng nominalda chiqariladi. Shuning uchun u spekulyativ savdo instrumenti sifatida mo'ljallanmagan.
Bank kartasidagi pul CBDC bo'ladimi?
Yo'q. Kartadagi pul tijorat bankining majburiyati, garchi u raqamli bo'lsa ham.