Blockchain (blokcheyn) nima?

Qisqa ta'rif

Blockchain (blokcheyn) bu tranzaksiyalar yoziladigan taqsimlangan reyestr. Uning nusxasi tarmoqdagi ko'plab kompyuterlarda saqlanadi, yozuvlar esa bloklarga yig'ilib, ketma-ket zanjirga ulanadi.

"Taqsimlangan" degani reyestrni markaziy bank yoki kompaniya emas, tarmoq ishtirokchilari (tugunlar) birgalikda yuritishini bildiradi.

Aniq ta'rif (tajribali o'quvchilar uchun)

Blockchain texnologiyasi quyidagi elementlardan iborat:

• Blok: tranzaksiyalar to'plami, vaqt belgisi va oldingi blokning kriptografik xeshi.
• Xesh: ma'lumotdan hisoblanadigan qisqa "barmoq izi". Ma'lumot ozgina o'zgarsa ham xesh butunlay boshqacha chiqadi.
• Konsensus mexanizmi: tugunlar qaysi blok haqiqiy ekaniga kelishadigan qoida. Eng ko'p tilga olinadiganlari Proof of Work va Proof of Stake.
• Raqamli imzo: tranzaksiyani faqat shaxsiy kalit egasi tasdiqlay oladi.

Har blok oldingisining xeshini saqlagani uchun eski yozuvni o'zgartirsangiz, undan keyingi barcha bloklarni ham qayta hisoblash va tarmoq ko'pchiligini rozi qilish kerak bo'ladi. Shuning uchun blokcheyn "o'zgartirib bo'lmaydigan" deb ataladi. Aslida bu mutlaq kafolat emas, amalda juda qiyin degani.

Chegaraviy holatlar

• Ommaviy va ruxsatli blokcheyn. Bitcoin va Ethereum tarmog'iga istalgan odam qo'shila oladi. Korporativ tarmoqlarda esa ishtirokchilarni operator tanlaydi.
• Ko'pchilik hujumi. Kimdir tarmoq quvvatining ko'p qismini nazorat qilsa, so'nggi yozuvlarni qayta yozishi mumkin.
• Fork. Tarmoq qoidalari o'zgarganda zanjir ikkiga bo'linishi mumkin. Shunda ikkala tarmoq alohida yashashi ehtimoli bor.
• Blokcheyn va ma'lumotlar bazasi. Yozuv blokcheynda turgani uning to'g'riligini kafolatlamaydi. Kiritilgan noto'g'ri ma'lumot ham zanjirda saqlanib qoladi.

Misol: o'tkazma qanday yoziladi

Shartli holat:

1. Aziz hamyonidan Dilnozaning manziliga kripto-tanga yuboradi va tranzaksiyani shaxsiy kaliti bilan imzolaydi.
2. Tranzaksiya tarmoqqa tarqaladi va tasdiqlanishni kutayotganlar navbatiga tushadi.
3. Tugun (masalan, mayner yoki validator) uni boshqa tranzaksiyalar bilan birga yangi blokka kiritadi.
4. Blok oldingi blokning xeshini saqlaydi va konsensusdan o'tgach zanjirga qo'shiladi.
5. Ustiga yangi bloklar qo'shilgan sari bu o'tkazmani bekor qilish qiyinlashadi. Hamyonlarda bu "tasdiqlar soni" deb ko'rsatiladi.

Ethereum tarmog'ida bu jarayon uchun foydalanuvchi to'lov qiladi. Bu haqda: Gas fee (Ethereum).

Atama qayerda uchraydi

• Kripto hamyonlar va birjalar: "blockchain confirmations", "network", "tranzaksiya xeshi (TxID)".
• Treyding platformalari: kripto CFD instrumentlari blokcheyn tarmoqlaridagi aktivlar narxiga asoslanadi. Bunda treyder tanganing o'ziga egalik qilmaydi. Batafsil: Kripto CFD.
• Yangiliklar: tarmoq yangilanishlari, forklar, Bitcoin halving, markaziy banklarning CBDC loyihalari.
• Hisobotlar: kompaniyalarning kliring, ta'minot zanjiri yoki to'lov loyihalari tavsiflari.

Kripto aktivlar narxi keskin tebranadi. Leverajli kripto CFD bilan savdo qilganda pulni tez yo'qotish mumkin. Risklarni boshqarish sahifasida bu mavzu batafsil yoritilgan.

Bog'liq atamalar

• Kripto hamyon
• Altcoin
• DeFi nima
• Fiat pul
• Kliring va hisob-kitob
• Kontragent
• Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Blockchain va Bitcoin bir narsami?

Yo'q. Blockchain bu texnologiya. Bitcoin esa shu texnologiya asosida ishlaydigan tarmoqlardan biri va uning tangasi.

Blokcheyndagi yozuvni o'chirish mumkinmi?

Ommaviy tarmoqlarda amalda deyarli mumkin emas. Xato o'tkazmani odatda faqat qabul qiluvchi qaytara oladi.

Blokcheyn anonimmi?

To'liq emas. Manzillar ism ko'rsatmaydi, lekin barcha tranzaksiyalar ochiq ko'rinadi va ularni tahlil qilish mumkin.

Kripto CFD savdosi uchun blokcheyn hamyoni kerakmi?

CFD narx farqiga tuzilgan shartnoma bo'lgani uchun tanga hamyonga o'tkazilmaydi. Aniq shartlarni brokerning rasmiy saytidan tekshiring.