Sof joriy qiymat (NPV)

NPV nima

Sof joriy qiymat (NPV, net present value) — loyiha yoki investitsiyaning kelajakdagi barcha pul oqimlari diskont stavkasi bo'yicha bugungi qiymatga keltirilib, so'ng boshlang'ich xarajat ayirilgandan keyingi yig'indisi.

Asosiy g'oya: ertaga olinadigan pul bugungi xuddi shu summadan arzonroq. Pul vaqt o'tishi bilan foiz keltirishi mumkin, inflyatsiya esa uning xarid quvvatini kamaytiradi. Bu haqda batafsil: Future va present value.

• NPV musbat — taxminlarga ko'ra loyiha tanlangan stavkadan ko'proq qiymat yaratadi.
• NPV nolga teng — loyiha aynan tanlangan stavka darajasida qaytim beradi.
• NPV manfiy — loyiha bu stavkani qoplamaydi.

NPV hisoblash

Formal ta'rif:

NPV = Σ CFₜ / Dₜ − I

• CFₜ — t davrdagi sof pul oqimi (tushum minus xarajat);
• Dₜ — diskont omili: stavka va muddatga bog'liq bo'lib, davr qanchalik uzoq va stavka qanchalik yuqori bo'lsa, shuncha katta bo'ladi;
• I — bugungi boshlang'ich investitsiya.

Har bir kelajakdagi oqim o'z diskont omiliga bo'linadi, natijalar qo'shiladi va boshlang'ich xarajat ayiriladi. Aniq summa bilan hisoblash uchun kalkulyatorlar bo'limidan yoki jadval dasturidan foydalaning.

Misol (gipotetik)

Faraz qilaylik, loyiha bugun ma'lum summa so'mni talab qiladi va keyingi yillarda har yili teng tushum beradi. Tushumlar oddiy qo'shilsa, ularning jami boshlang'ich xarajatdan oshib ketadi. Shu sababli loyiha foydali ko'rinadi.

Endi tushumlar diskontlanadi. Stavka past bo'lsa, diskontlangan yig'indi ko'pincha baribir xarajatdan yuqori qoladi va NPV musbat chiqadi. Stavka yuqori bo'lsa, uzoq yillardagi tushumlarning bugungi qiymati keskin kamayadi va NPV manfiy bo'lishi mumkin. Pul oqimlari o'zgarmaydi, natijani faqat stavka o'zgartiradi.

Qayerda uchraydi

• Kompaniya hisobotlari va tahlillar — investitsiya loyihalarini, qo'shilish va qo'shib olish bitimlarini baholashda.
• Obligatsiyalar — obligatsiya narxi aslida kuponlar va nominalning diskontlangan yig'indisidir. Stavkaga sezgirlik esa duration bilan o'lchanadi.
• Yangiliklar — davlat va xususiy loyihalar, konsessiyalar haqidagi xabarlarda.
• Jadval dasturlari — NPV va XNPV funksiyalari. Ayrim dasturlarda NPV funksiyasi ro'yxatdagi dastlabki qiymatni ham diskontlaydi, shuning uchun bugungi xarajatni alohida qo'shish kerak.

MetaTrader kabi savdo platformalarida NPV odatda alohida ko'rsatkich sifatida chiqmaydi.

Chekka holatlar

• Stavka tanlash — natija stavkaga juda sezgir. Mahalliy so'm hisob-kitoblarida ko'pincha O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) asosiy stavkasi mo'ljal sifatida olinadi, unga risk ustamasi qo'shiladi.
• Nominal va real — nominal oqimlar nominal stavka bilan, real oqimlar real stavka bilan diskontlanadi. Ularni aralashtirish xato natija beradi.
• Valyuta — oqimlar va stavka bir xil valyutada bo'lishi kerak. Rasmiy kurslar manbai: Markaziy bankning rasmiy kurslari: ochiq JSON/XML/CSV, kalit talab qilinmaydi; masalan, /ru/arkhiv-kursov-valyut/json/, /json/all/YYYY-MM-DD/, /json/USD/YYYY-MM-DD/ (maydonlar: Ccy, Rate, Diff, Date, Nominal va boshqalar). Qo'shimcha: valyuta riski.
• IRR bilan bog'liqlik — ichki daromadlilik normasi (IRR) NPV nolga teng bo'ladigan stavkadir. Oqimlarning ishorasi bir necha marta almashsa, IRR yagona bo'lmasligi mumkin, NPV esa aniq qoladi.
• Taxminlar — NPV faqat kiritilgan prognozlar darajasida ishonchli. Bu kafolat emas.

Bog'liq atamalar: CAGR, yillik daromadlilik, bazis punkt, amortizatsiya, treyding lug'ati.

Ko'p beriladigan savollar

NPV nima, qisqacha?

Kelajakdagi pul oqimlarining bugungi qiymatidan boshlang'ich xarajat ayirilgandagi natija.

Sof joriy qiymat va present value farqi nimada?

Present value — oqimlarning diskontlangan yig'indisi. NPV esa undan boshlang'ich investitsiya ham ayiriladi.

NPV hisoblash uchun qaysi stavka olinadi?

Kapital qiymati yoki talab qilinadigan daromadlilik olinadi. Bu stavka loyiha riskiga va valyutasiga mos bo'lishi kerak.

Musbat NPV foyda kafolatimi?

Yo'q. U prognozlarga asoslanadi, haqiqiy oqimlar boshqacha bo'lishi mumkin.