Amortizatsiya nima

Amortizatsiya nima

Amortizatsiya qarzni belgilangan muddat davomida bo'lib-bo'lib to'lab borishdir. Har bir to'lov ikki qismdan iborat: foiz (qarzdan foydalanganlik haqi) va asosiy qarz (olingan summaning o'zi).

Rasmiy ta'rif: amortizatsiya qarz qoldig'ini jadval asosida davriy to'lovlar orqali nolga tushirish jarayoni. Har bir davrdagi foiz qolgan qarzga hisoblanadi. To'lovning qolgan qismi asosiy qarzni kamaytiradi. To'lovlar jadvali amortizatsiya jadvali deyiladi.

Kredit amortizatsiyasi: misol

Faraziy holat: bank ma'lum summani teng oylik to'lovlar bilan qaytariladigan kreditga beradi. Bunday kredit annuitet kredit deyiladi.

• Dastlabki oylarda qarz qoldig'i katta, shuning uchun to'lovning katta qismi foizga ketadi, asosiy qarz sekin kamayadi.
• Qoldiq kamaygan sari foiz qismi ham kamayadi, asosiy qarz qismi esa ortadi.
• Oxirgi to'lovlarda deyarli hamma summa asosiy qarzga ketadi va qoldiq nolga tushadi.

Differensial usulda asosiy qarz har oy teng qismlarda to'lanadi. Foiz esa kamayib borayotgan qoldiqqa hisoblanadi. Shuning uchun umumiy to'lov boshida katta bo'ladi va asta-sekin kamayadi.

Aniq raqamlar bilan hisoblash uchun kalkulyatorlar bo'limidan foydalaning yoki bankning o'z jadvalini so'rang.

Atama qayerda uchraydi

• Bank kreditlari va ipoteka. Shartnomaga ilova qilingan to'lov grafigi aslida amortizatsiya jadvalidir. Batafsil: Jamg'arma, investitsiya, kredit.
• Kompaniya hisobotlari. Buxgalteriyada amortizatsiya aktiv qiymatini xizmat muddati davomida xarajatga o'tkazishni bildiradi. O'zbek amaliyotida bu atama asosiy vositalar uchun ham, nomoddiy aktivlar uchun ham ishlatiladi. Inglizcha hisobotlarda ular alohida yoziladi: asosiy vositalar uchun "depreciation", nomoddiy aktivlar uchun "amortization". EBITDA ko'rsatkichidagi "A" harfi shu xarajatni bildiradi.
• Obligatsiyalar. Ba'zi obligatsiyalarda nominal qiymat muddat oxirida emas, bosqichma-bosqich qaytariladi. Bunday obligatsiya "amortizatsiyali" deyiladi. Premiya yoki diskontni muddat bo'yicha taqsimlash ham amortizatsiya deyiladi.
• Yangiliklar. Foiz stavkalari haqidagi xabarlarda bu atama tez-tez uchraydi. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) asosiy stavkasi bo'yicha qarorlar haqida: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Suzuvchi stavkali kreditlarda stavka o'zgarishi to'lov jadvaliga ta'sir qiladi.

Chekka holatlar

• Faqat foizli davr. Bu davrda asosiy qarz kamaymaydi, amortizatsiya keyinroq boshlanadi.
• Ballon to'lov. Qarzning katta qismi muddat oxirida bir martada to'lanadi.
• Salbiy amortizatsiya. To'lov hisoblangan foizdan kam bo'lsa, to'lanmagan foiz qarzga qo'shiladi va qoldiq o'sadi.
• Muddatidan oldin to'lash. Qoldiq kamayadi. Shartnomaga qarab muddat qisqaradi yoki oylik to'lov kamayadi.

Bog'liq atamalar

• Kupon (obligatsiya)
• Accrued interest
• Future va present value
• Duration (obligatsiya)
• Bazis punkt
• Default (to'lovga layoqatsizlik)
• Balans qiymati
• Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Amortizatsiya ma'nosi qisqacha qanday?

Qarzni foiz va asosiy qarzdan iborat davriy to'lovlar bilan to'liq qaytarish.

Nega dastlabki to'lovlarda foiz ko'p bo'ladi?

Foiz qolgan qarzga hisoblanadi. Boshida qoldiq eng katta bo'lgani uchun foiz qismi ham eng katta bo'ladi.

Buxgalteriyadagi amortizatsiya kreditnikidan farq qiladimi?

Ha. Buxgalteriyada bu aktiv qiymatini xarajatga taqsimlash, kreditda esa qarzni qaytarish.

CFD savdosida amortizatsiya bormi?

Yo'q, CFD pozitsiyasi amortizatsiyali kredit emas. Leverage bilan savdoda esa mablag'ni tez yo'qotish mumkin. Batafsil: Risklarni boshqarish.