Qisqa ta'rif
Premium — aktiv narxi tanlangan tayanch qiymatdan yuqori bo'lgan holat. Diskont — narx shu tayanch qiymatdan past bo'lgan holat.
Tayanch qiymat har xil bo'lishi mumkin: obligatsiyaning nominal qiymati, fondning sof aktivlar qiymati (NAV), spot narx yoki rasmiy kurs. Shuning uchun "premium" yoki "diskont" deyilganda doim "nimaga nisbatan?" degan savolga javob kerak.
Real yoki demo hisobda sinab ko‘rishga tayyormisiz?
Hamkorlik havolasi · savdo yo‘qotishning yuqori riski bilan bog‘liq
Rasmiy ta'rif
Premium yoki diskont odatda farq sifatida beriladi: bozor narxidan tayanch qiymat ayiriladi. Natija musbat bo'lsa, bu premium, manfiy bo'lsa, diskont. Bu farqni tayanch qiymatga bo'lib, foizda yoki bazis punktlarda ifodalash ham mumkin.
Muhim jihat: premium va diskont narxning "qimmat" yoki "arzon" ekanini anglatmaydi. U faqat ikki qiymat orasidagi farqni ko'rsatadi. Farqning sababi foiz stavkalari, likvidlik, risk yoki muddat bo'lishi mumkin.
Faraziy misol
Obligatsiyaning nominal qiymati N bo'lsin. Uning kuponi bozordagi joriy stavkalardan past. Bunday qog'ozni nominalga sotib olishga xaridor topilmaydi, shuning uchun u N dan past narxda savdo qilinadi. Bu narx diskonti.
Kupon bozor stavkalaridan yuqori bo'lsa, vaziyat teskari bo'ladi: qog'oz N dan qimmat sotiladi, ya'ni premium bilan.
Aniq raqamlar bilan hisoblamoqchi bo'lsangiz, kalkulyatorlar bo'limidan foydalaning.
Atama qayerda uchraydi
| Soha | Tayanch qiymat | Izoh |
|---|---|---|
| Obligatsiyalar | Nominal qiymat | "Par"dan yuqori yoki past narx |
| Yopiq fondlar, ETF | NAV | Hisobotlarda "premium/discount to NAV" deb yoziladi |
| ADR va GDR | Asosiy birjadagi aksiya narxi | Kurs farqi va savdo cheklovlari ta'sir qiladi |
| Forvard valyuta | Spot kurs | Forward points shaklida beriladi |
| Fyuchers | Spot narx | Contango va backwardation |
| Valyuta bozori | O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) rasmiy kursi | Naqd yoki bank kursi rasmiy kursdan farq qilishi mumkin |
Yangiliklarda "fond NAVga nisbatan diskont bilan savdo qilmoqda" yoki "forvard premium bilan kotirovka qilinmoqda" kabi iboralarni uchratasiz. Platformalarda bu farq ko'pincha alohida ko'rsatilmaydi: uni spot va muddatli narxni yoki narx va NAVni solishtirib o'zingiz hisoblaysiz.
Chekka holatlar
- Forvard premium. Valyuta forvardi spotdan qimmat yoki arzon bo'lishi ikki valyuta stavkalari farqidan kelib chiqadi (covered interest parity). Bu bozorning kursga oid "kutishi" emas.
- Obligatsiya muddati. To'lov muddati yaqinlashgan sari premium ham, diskont ham nominal tomon qisqarib boradi. Narxning stavkaga sezgirligini duration ko'rsatadi.
- Doimiy diskont. Ayrim yopiq fondlar uzoq vaqt NAVdan past narxda turadi. Bu o'z-o'zidan "yopilib qolishi kerak" degani emas.
- CFD va muddatli narxlar. Leverajli CFD va forex savdosida narx farqlari tez o'zgaradi, mablag' tez yo'qotilishi mumkin. Batafsil: risklarni boshqarish.
Boshqa atamalar: treyding lug'ati.
Ko'p beriladigan savollar
Premium nima?
Aktiv narxining tanlangan tayanch qiymatdan yuqori bo'lgan qismi.
Diskont nima?
Narxning tayanch qiymatdan past bo'lgan qismi. Masalan, obligatsiya nominaldan arzon sotilsa, bu diskont.
Premium va discount bir xil narsami?
Yo'q, ular qarama-qarshi yo'nalishdagi farqlar. Ikkalasi ham bitta tayanch qiymatga nisbatan o'lchanadi.
Diskontdagi aktiv albatta arzonmi?
Yo'q. Diskont faqat farqni ko'rsatadi, uning sababi risk, stavka yoki likvidlik bo'lishi mumkin.
Narx diskontini qanday hisoblayman?
Bozor narxidan tayanch qiymatni ayiring va natijani tayanch qiymatga bo'ling. Raqamli hisob uchun kalkulyatorlar sahifasidan foydalaning.