Call opsion nima?

Qisqa ta'rif

Call opsion (call option) xaridorga belgilangan muddatda yoki muddat oxirida aktivni oldindan kelishilgan narxda (strike narxida) sotib olish huquqini beradi, lekin majburiyat yuklamaydi.

Opsion nima? Opsion derivativ, ya'ni qiymati boshqa aktivga bog'liq shartnoma. Aktiv aksiya, indeks, valyuta, oltin yoki fyuchers bo'lishi mumkin. Xaridor bu huquq uchun sotuvchiga premiya to'laydi.

Faraziy misol

Raqamlar o'rniga harflar ishlatamiz:

• S - amal qilish muddati tugagan paytdagi aktiv narxi;
• K - strike narxi;
• P - to'langan premiya.

Zararsizlik nuqtasi: K + P. Narx shu darajadan oshgandagina xaridor foyda ko'radi. Haqiqiy natija kontrakt hajmi bilan ham ko'paytiriladi. Hisob-kitob uchun kalkulyatorlar sahifasiga qarang.

Call va put farqi

• Call sotib olish huquqini beradi. Aktiv narxi oshsa, call qimmatlashadi.
• Put sotish huquqini beradi. Aktiv narxi tushsa, put qimmatlashadi.

Ikkalasida ham xaridor premiyadan ortiq yo'qotmaydi. Sotuvchi (writer) esa premiyani oladi va xaridor talab qilsa shartnomani bajarishga majbur bo'ladi.

Aniq ta'rif va chekka holatlar

• Ijro turi. Yevropa opsioni faqat amal qilish muddati tugaganda ijro etiladi. Amerika opsioni muddat davomida istalgan payt ijro etilishi mumkin.
• Ichki qiymat. S strike narxidan yuqori bo'lsa, ichki qiymat S − K ga teng, aks holda ichki qiymat yo'q. Premiyaning qolgan qismi vaqt qiymati deyiladi.
• ITM / ATM / OTM. Call opsionda S strike narxidan yuqori bo'lsa "in the money", teng bo'lsa "at the money", past bo'lsa "out of the money" deyiladi.
• Yopilmagan (naked) call sotish. Aktiv narxining o'sishi chegaralanmagan, shuning uchun sotuvchining zarari ham nazariy jihatdan chegarasiz. Covered call holatida sotuvchi aktivning o'ziga egalik qiladi.
• Hisob-kitob. Opsion aktivning o'zini yetkazib berish yoki pul farqini to'lash orqali yopiladi (cash settlement va delivery).
• Sezgirlik. Call opsionning deltasi musbat: aktiv narxi oshganda opsion narxi ham oshadi.
• Put-call parity. Yevropa opsionlarida bir xil strike va muddatli call va put narxlari o'zaro bog'langan: C − P = S − PV(K). Bu yerda PV(K) strike narxining bugungi (diskontlangan) qiymati.

Atama qayerda uchraydi

• Opsion zanjiri (option chain). Birja terminallarida Call va Put ustunlari bo'ladi, ularning orasida strike narxlari, bid/ask, implied volatility va open interest ko'rsatiladi.
• Yangiliklarda. "Call opsionlarga talab oshdi" yoki "put/call nisbati" kabi iboralar bozor kayfiyatini tasvirlash uchun ishlatiladi.
• Hisobotlarda. Kompaniyalar xodimlarga beriladigan opsionlarni va xedjlash pozitsiyalarini shu atama bilan yozadi.

O'zbekiston qonunchiligi bo'yicha: Soliq kodeksining 375-moddasi: qimmatli qog‘ozlar va (yoki) muddatli bitimlarning hosila moliyaviy instrumentlari bilan operatsiyalardan olingan daromad jismoniy shaxslarning mol-mulkdan olgan daromadi hisoblanadi.

Leverajli derivativlar bilan savdo qilganda pul tez yo'qotilishi mumkin. Opsion sotuvchisining riski ayniqsa katta. Batafsil ma'lumot: Risklarni boshqarish.

Bog'liq atamalar

Derivativlar, Forvard kontrakt, Fyuchers kontrakt, Delta (optsion), Amal qilish muddati, Kontragent, Markaziy kontragent, Treyding lug'ati.

Ko'p beriladigan savollar

Call opsion nima, qisqacha?

Bu aktivni strike narxida sotib olish huquqi. Xaridor uni ishlatishga majbur emas.

Call opsion xaridori qancha yo'qotishi mumkin?

To'langan premiyadan ortiq emas. Opsion qiymatsiz tugasa, xaridor premiyani to'liq yo'qotadi.

Call sotuvchisining riski qanday?

Yopilmagan call sotilganda aktiv narxi qancha oshsa, sotuvchining zarari shuncha ko'payadi. Nazariy jihatdan bu zarar chegarasiz.

Call va put farqi nimada?

Call sotib olish huquqini, put sotish huquqini beradi.

Opsion va CFD bir xilmi?

Yo'q. Opsion huquq beradi va uning narxi premiya hisoblanadi. CFD esa narx farqi bo'yicha tuziladigan shartnoma bo'lib, unda bunday huquq yo'q.