"Broker ishonchlimi?" degan savolga reklama, sharhlar yoki Telegram guruhlari javob bermaydi. Javobni faqat regulyatorning rasmiy reestridan olish mumkin. Regulyator — moliya kompaniyalariga litsenziya beradigan va ularni nazorat qiladigan davlat organi. Reestr — u yuritadigan litsenziyali kompaniyalar ro'yxati.
Quyidagi tartib har qanday forex yoki CFD brokerga qo'llanadi. Saytimiz hamkori bo'lgan Exness ham bundan mustasno emas.
Litsenziyali broker nimani anglatadi
Litsenziyali broker deganda aniq yuridik shaxs tushuniladi. Bu yuridik shaxs muayyan regulyatordan muayyan xizmatlar uchun ruxsat olgan bo'ladi. Shu sababli tekshiruvda brendga emas, uchta narsaga qaraladi:
- Yuridik shaxs: kompaniyaning ro'yxatdan o'tgan to'liq nomi.
- Litsenziya raqami: regulyator bergan identifikator.
- Regulyator: litsenziyani bergan organ va u nazorat qiladigan hudud.
Brokerlar guruhi ko'pincha turli mamlakatlarda bir nechta kompaniya orqali ishlaydi. Har bir kompaniyaning litsenziyasi alohida bo'ladi. Siz qaysi kompaniya bilan shartnoma tuzsangiz, shu kompaniyaning litsenziyasi sizga tegishli. Regulyatorlar orasidagi farq haqida Offshor va onshor sahifasida, regulyatsiya nimani himoya qilishi va nimani himoya qilmasligi haqida esa Regulyatsiya nimani himoya qiladi sahifasida yozilgan.
- Kompaniyaning yuridik nomi va litsenziya raqamini uning saytidan toping.
- Shu raqamni regulyatorning rasmiy reyestridan qidiring.
- Nomi, sayt manzili va kontaktlarni reyestrdagi yozuv bilan solishtiring.
- Sizning mamlakatingizdagi mijozlarga aslida qaysi kompaniya xizmat ko'rsatishini tekshiring.
- Kompaniya nomi va saytini regulyatorlarning ogohlantirish ro'yxatlaridan qidiring.
Forex brokerni tekshirish: qadamma-qadam
Yuridik shaxsni toping
Brokerning saytida yuridik ma'lumotlar odatda quyidagi joylarda bo'ladi:
- sahifaning eng pastki qismi (footer);
- "Legal documents", "Regulation" yoki shunga o'xshash bo'lim;
- mijoz shartnomasi (Client Agreement) va risk haqidagi ogohlantirish.
Kompaniyaning to'liq nomini, ro'yxatdan o'tgan mamlakatini va manzilini yozib oling. Agar saytda yuridik shaxs umuman ko'rsatilmagan bo'lsa, bu jiddiy ogohlantiruvchi belgi.
Litsenziya raqami va regulyatorni yozib oling
Litsenziya raqamini va regulyator nomini aynan saytda yozilgandek ko'chirib oling. "Litsenziyalangan", "regulyatsiya qilinadi" kabi umumiy so'zlar yetarli emas. Raqam va regulyator nomi bo'lmasa, tekshiradigan narsaning o'zi yo'q.
Regulyatorning o'z reestrida tekshiring
Reestrni regulyatorning rasmiy saytida oching. Brokerning saytidagi havola orqali kirmang: manzilni o'zingiz qidiring yoki yozing. Quyidagi sahifalarda har bir reestrni topish va o'qish tartibi tushuntirilgan:
- FCA ro'yxati — Buyuk Britaniya;
- CySEC ro'yxati — Kipr;
- FSCA ro'yxati — Janubiy Afrika;
- FSA Seyshel ro'yxati;
- FSC Mavrikiy ro'yxati;
- CMA Keniya ro'yxati;
- Boshqa regulyatorlar.
Reestr yozuvida quyidagilarni solishtiring:
- kompaniya nomi saytdagi nom bilan harfma-harf mos keladimi;
- litsenziya raqami mos keladimi;
- maqomi amaldami yoki to'xtatilgan, bekor qilingan;
- ruxsat berilgan xizmatlar ro'yxatida CFD yoki valyuta derivativlari bilan ishlash bormi.
Domen va kompaniya nomini solishtiring
Firibgarlar ko'pincha haqiqiy litsenziyali kompaniyaning nomi va raqamini o'z saytlariga ko'chirib qo'yadi. Bunday saytlar "klon" deyiladi. Shuning uchun reestrda kompaniyaga tegishli veb-sayt manzillari ko'rsatilganmi, qarang. Siz turgan domen o'sha ro'yxatda bo'lishi kerak.
Harflari almashtirilgan, qo'shimcha so'z yoki boshqa domen zonasi qo'shilgan manzillarga e'tibor bering. Batafsil: Soxta saytlar va ilovalar, Fishing va soxta sahifalar.
Ogohlantirishlarni qidiring
Ko'p regulyatorlar litsenziyasiz faoliyat yuritayotgan yoki ruxsatsiz ravishda nomidan foydalanilgan kompaniyalar haqida ogohlantirishlar ro'yxatini yuritadi. Brend nomini, kompaniya nomini va domenni shu ro'yxatlarda qidiring. Qaysi belgilar firibgarlikka ishora qilishi haqida Firibgarlik belgilari sahifasida yozilgan.
Muhim: kompaniyani "firibgar" deb atash uchun rasmiy manba kerak. Bunday manba regulyator ogohlantirishi, sud qarori yoki huquqni muhofaza qiluvchi organ bayonoti bo'lishi mumkin. Forumdagi gap yoki sharh rasmiy manba hisoblanmaydi.
Hisobingiz qaysi kompaniyada ochilishini aniqlang
Ro'yxatdan o'tishdan oldin mijoz shartnomasida qaysi yuridik shaxs ko'rsatilganini o'qing. Guruhning bir kompaniyasi kuchli regulyatordan litsenziya olgan bo'lishi mumkin. Lekin sizning mamlakatingiz mijozlariga boshqa regulyator ostidagi boshqa kompaniya xizmat ko'rsatishi mumkin. Himoya choralari, jumladan alohida saqlanadigan mablag'lar, kompensatsiya tizimlari va leverij cheklovlari, aynan shu kompaniyaning regulyatoriga bog'liq.
O'zbekistonda nimaga qarash kerak
O'zbekistonda qimmatli qog'ozlar bozorini tartibga solish bo'yicha:
- «Qimmatli qog'ozlar bozori to'g'risida»gi Qonun 55-modda: qimmatli qog'ozlar bozorining vakolatli regulyatori Prezident tomonidan belgilanadi; u professional faoliyatni litsenziyalaydi.
- Qonunga ko'ra, qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi.
- Hozirgi tartibga soluvchi organ: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi.
Mahalliy litsenziyani tekshirish uchun manba — NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri. Reestr sahifasi brauzerda to'liq ochilmasa, NAPP saytidagi litsenziyalash bo'limidan foydalaning.
Valyuta qonunchiligi bo'yicha «Valyutani tartibga solish to‘g‘risida»gi qonun (ZRU-573) 12-moddasi: rezident jismoniy shaxslar O‘zbekiston banklarida va chet eldagi banklarda xorijiy valyutada hisobvaraq va omonatlar ochishga haqli. Bu norma xorijiy forex yoki CFD brokerlar bilan savdo qilishni alohida tartibga solmaydi. Qonunchilik va soliq masalalari haqida umumiy ma'lumot Qonun va xavfsizlik sahifasida berilgan.
Litsenziya bozor riskini yo'q qilmaydi
Litsenziya kompaniya nazorat ostida ekanini ko'rsatadi. Lekin u savdoda zarar ko'rmaslikni kafolatlamaydi. Leverijli CFD va forex savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin, ayniqsa yirik pozitsiyalarda va keskin harakatlarda. Litsenziyali broker bilan ham shunday. Riskni hisoblash va cheklash haqida Risklarni boshqarish sahifasida yozilgan.
Tekshiruv ro'yxati
| Tekshiruv | Qayerda | Natija qanday bo'lishi kerak |
|---|---|---|
| Yuridik shaxsning to'liq nomi | Sayt footeri, mijoz shartnomasi | Aniq nom, mamlakat va manzil ko'rsatilgan |
| Litsenziya raqami va regulyator | Saytdagi "Regulation" bo'limi | Raqam va regulyator aniq yozilgan |
| Reestrdagi yozuv | Regulyatorning rasmiy sayti | Nom va raqam mos, maqomi amalda |
| Ruxsat berilgan xizmatlar | Reestr yozuvi | Taklif qilinayotgan xizmat ro'yxatda bor |
| Domen | Reestr yozuvi, brauzer manzil qatori | Domen kompaniyaga tegishli deb ko'rsatilgan |
| Ogohlantirishlar | Regulyatorlarning ogohlantirish ro'yxatlari | Brend, kompaniya va domen bo'yicha yozuv yo'q |
| Shartnoma tomoni | Mijoz shartnomasi | Hisob ochiladigan kompaniya aniq va tekshirilgan |
| Muloqot kanallari | Sayt, rasmiy ilova | Pul so'rovlari faqat rasmiy shaxsiy kabinet orqali |
Kengroq ro'yxat Broker tekshiruv ro'yxati sahifasida bor.
Nomuvofiqlik topsangiz
- Pul o'tkazmang va hujjat yubormang.
- Skrinshotlar, domen manzili va yozishmalarni saqlab qo'ying.
- Regulyatorning o'ziga murojaat qiling. Murojaat tartibi: Firibgarlik haqida xabar.
- Allaqachon mijoz bo'lsangiz va muammo xizmat bilan bog'liq bo'lsa, Brokerga shikoyat sahifasidagi tartibga qarang.
- Pulni "qaytarib beramiz" deganlarga ehtiyot bo'ling: Pulni qaytarish aldovi.
Ko'p beriladigan savollar
Broker saytida litsenziya ko'rsatilgan bo'lsa, shu yetarlimi?
Yo'q. Saytdagi ma'lumotni har doim regulyatorning o'z reestrida tekshiring. Firibgar saytlar haqiqiy kompaniyalarning raqamlarini ko'chirib qo'yadi.
Broker ishonchlimi yoki yo'qligini sharhlardan bilsa bo'ladimi?
Sharhlar tajriba haqida qo'shimcha tasavvur beradi, lekin litsenziyani tasdiqlamaydi. Asosiy manba — rasmiy reestr va regulyator ogohlantirishlari.
Reestrda nom bor, lekin domen boshqacha. Nima qilish kerak?
Bu klon sayt bo'lishi mumkin. Regulyator ko'rsatgan domendan tashqari saytda ro'yxatdan o'tmang va pul kiritmang. Kerak bo'lsa, regulyatorga xabar bering.
Offshor litsenziya ham litsenziyami?
Ha, lekin himoya darajasi regulyatorga qarab farq qiladi. Farqlari Offshor va onshor sahifasida tushuntirilgan.
Litsenziyali broker bilan savdo xavfsizmi?
Litsenziya kompaniya bilan bog'liq ayrim risklarni kamaytiradi, bozor riskini esa yo'q qilmaydi. Leverijli savdoda mablag'ni tez yo'qotish mumkin.
Broker shartlarini qayerdan tekshiraman?
Amaldagi shartlarni brokerning rasmiy saytida va shaxsiy kabinetingizda tekshiring. Uchinchi tomon saytlaridagi ma'lumot eskirgan bo'lishi mumkin.
