Boshqa regulyatorlar: ASIC, FINMA, BaFin, NFA va SEC reyestrlari

Reyestr nima va nega u kerak

Reyestr — regulyator ruxsat bergan kompaniyalarning rasmiy ro'yxati. Broker saytida "litsenziyalangan" degan yozuv bo'lishi yetarli emas. Uni regulyatorning o'z saytidagi ro'yxat bilan solishtirish kerak.

Qidiruvni doim regulyator sayti manzilini brauzerga o'zingiz yozib boshlang. Reklama, Telegram yoki broker saytidagi havola orqali o'tmang. Soxta sahifalar haqida batafsil: Fishing va soxta sahifalar.

Umumiy tekshiruv tartibi Brokerni tekshirish sahifasida. FCA va CySEC uchun alohida qo'llanmalar bor: FCA ro'yxati, CySEC ro'yxati.

Regulyatorlar va ularning rasmiy saytlari

Manzillar havola emas, matn sifatida berilgan. Ularni brauzerga qo'lda yozing.

ASIC tekshirish (Avstraliya)

ASIC — Australian Securities and Investments Commission. Avstraliyada moliyaviy xizmat ko'rsatuvchi firma AFS litsenziyasiga (Australian Financial Services licence) ega bo'lishi kerak.

Qidiruv tartibi:

• ASIC saytida Professional Search bo'limini oching.
• Turini tanlang: litsenziya egasi (AFS licensee) yoki vakil (authorised representative).
• Kompaniya nomi, ABN/ACN yoki litsenziya raqami bo'yicha qidiring.
• Natijada maqomni ko'ring: amalda, to'xtatilgan yoki bekor qilingan.

Muhim: vakil (authorised representative) mustaqil litsenziya egasi emas. U boshqa litsenziya egasi nomidan ishlaydi.

FINMA (Shveytsariya)

FINMA — Swiss Financial Market Supervisory Authority. Uning saytida nazorat ostidagi banklar, qimmatli qog'ozlar firmalari va boshqa institutlar ro'yxati bor.

• Ruxsat berilgan institutlar ro'yxatida kompaniya nomini qidiring.
• Alohida ogohlantirish ro'yxatini (warning list) ham tekshiring. Unda FINMA ruxsatisiz ishlayotgan deb hisoblagan firmalar bo'ladi.
• Ro'yxatdagi manzil va sayt domenini broker ko'rsatgani bilan solishtiring.

BaFin (Germaniya)

BaFin — Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht. Uning kompaniyalar bazasi (Unternehmensdatenbank) nemis tilida, lekin qidiruv oddiy.

• Kompaniya nomi yoki BaFin identifikatori bo'yicha qidiring.
• Ruxsat turiga qarang: Germaniyada olingan ruxsatmi yoki boshqa Yevropa Ittifoqi davlatidan "pasport" asosida ishlashmi.
• BaFin iste'molchilarga ogohlantirishlarni ham e'lon qiladi. Bazadagi qidiruv va ogohlantirishlar alohida tekshiriladi.

NFA register (AQSh, forex va fyuchers)

AQShda forex dilerlari CFTC'da ro'yxatdan o'tadi va NFA (National Futures Association) a'zosi bo'ladi. NFA'ning BASIC tizimida firma va shaxslarni qidirish mumkin.

• NFA ID, kompaniya yoki shaxs nomi bo'yicha qidiring.
• Ro'yxatdan o'tish turini ko'ring, masalan RFED (Retail Foreign Exchange Dealer) yoki FCM.
• Tartib choralari (regulatory actions) bo'limini o'qing.

AQSh qoidalariga ko'ra, chakana mijozlarga CFD odatda taklif qilinmaydi. Shu sababli "NFA a'zosi" deb CFD taklif qilayotgan firma yozuvini ayniqsa diqqat bilan tekshiring.

SEC broker tekshirish (AQSh, qimmatli qog'ozlar)

SEC — Securities and Exchange Commission. Aksiya va obligatsiya bilan ishlaydigan broker-dilerlar FINRA BrokerCheck orqali, investitsiya maslahatchilari esa SEC'ning Investment Adviser Public Disclosure tizimi orqali tekshiriladi.

• Firma nomi yoki CRD raqami bo'yicha qidiring.
• Ro'yxatdan o'tish holati, tarix va intizomiy holatlarni ko'ring.
• SEC forex/CFD dilerlarini litsenziyalamaydi. Forex bo'yicha NFA reyestriga qarang.

Topilgan yozuvni qanday solishtirish kerak

Kompaniya nomi ro'yxatda borligi hali uning siz bilan ishlayotganini anglatmaydi. Soxta firmalar ko'pincha haqiqiy kompaniya nomi va raqamidan foydalanadi. Bunday firmani "klon" deyishadi.

Quyidagilarni solishtiring:

• To'liq yuridik nom (Ltd, Pty, AG, GmbH, LLC kabi qo'shimchalar bilan).
• Reyestrdagi rasmiy sayt domeni.
• Telefon, e-pochta va manzil.
• Litsenziya qaysi xizmatlarni qamrashi.
• Shartnomangiz qaysi yuridik shaxs bilan tuzilgani.

Agar ma'lumot mos kelmasa, regulyatorga to'g'ridan-to'g'ri murojaat qiling. Qadamlar: Soxta saytlar va ilovalar, Firibgarlik haqida xabar.

Natijani o'zingiz talqin qilmang. Firmani firibgar deb atash uchun regulyatorning rasmiy ogohlantirishi bo'lishi kerak. Reyestrda topilmagani o'zi ayblov emas, lekin ehtiyot bo'lishga asosdir.

O'zbekistondagi reyestr

O'zbekistonda qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi. «Qimmatli qog'ozlar bozori to'g'risida»gi Qonun 55-modda: qimmatli qog'ozlar bozorining vakolatli regulyatori Prezident tomonidan belgilanadi; u professional faoliyatni litsenziyalaydi.

Hozirgi nazoratchi: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi. Ro'yxat: NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri. Valyuta qoidalari bo'yicha manba — O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz). Mahalliy qonunlar bo'yicha batafsil: Qonun va xavfsizlik.

Litsenziya kompaniyaning nazorat ostida ekanini bildiradi, lekin savdo zararidan himoya qilmaydi. Leverijli CFD va forex savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin. Regulyatsiya nimani qamrashi haqida: Regulyatsiya nimani himoya qiladi, Offshor va onshor.

Tez-tez beriladigan savollar

Broker saytidagi litsenziya raqami yetarlimi?

Yo'q. Raqamni regulyatorning rasmiy reyestrida qidiring va u yerdagi nom, domen va kontaktlarni solishtiring.

FINMA yoki BaFin reyestri boshqa tilda bo'lsa-chi?

Ikkala saytda ham ingliz tilidagi versiya bor. Kompaniya nomi bo'yicha qidiruv tilga bog'liq emas.

NFA va SEC o'rtasidagi farq nima?

NFA forex va fyuchers firmalarini ro'yxatga oladi. SEC qimmatli qog'ozlar bozorini nazorat qiladi; broker-dilerlar FINRA BrokerCheck orqali tekshiriladi.

Kompaniya reyestrda topilmadi. U firibgarmi?

Buni faqat regulyatorning rasmiy ogohlantirishi tasdiqlaydi. Topilmasa, pul o'tkazishdan oldin regulyatorga so'rov yuboring.

Litsenziya pulimni zarardan saqlaydimi?

Yo'q. Litsenziya bozordagi zarardan himoya qilmaydi. Leverijli savdoda mablag' tez yo'qotilishi mumkin.