Investor kompensatsiyasi nima
Investor kompensatsiyasi - regulyatsiya qilinadigan broker yoki investitsiya firmasi bankrot bo'lib, mijoz mablag'larini qaytara olmasa, mijozga to'lov qiladigan tizim. Uni odatda davlat yoki regulyator qonun asosida tashkil etadi, ishtirokchi firmalar esa unga badal to'laydi.
Bu tizim investorlarni himoya qilishning oxirgi bosqichi. Undan oldin boshqa himoya choralari turadi: mijoz pullarini firmaning o'z pulidan alohida saqlash (Alohida saqlanadigan mablag'lar), kapital talablari va regulyator nazorati. Bular haqida batafsil: Regulyatsiya nimani himoya qiladi.
Kompensatsiya nimani qoplamaydi
Ko'p yangi treyderlar bu yerda xato qiladi. Kompensatsiya fondi savdodagi zararni qoplamaydi. Agar bozor siz kutgan tomonga bormasa va hisobingiz kamaysa, bu sizning riskingiz. Leverijli CFD va forex savdosida pul tez yo'qolishi mumkin, va buni hech qanday fond qaytarmaydi.
Fond odatda faqat quyidagi holatda ishlaydi:
- firma rasmiy ravishda to'lovga qodir emas deb topilgan;
- mijoz mablag'lari yoki aktivlari qaytarilmagan;
- mijoz shu tizim qoidalariga ko'ra "haqli mijoz" hisoblanadi.
Firibgar sayt, soxta broker yoki litsenziyasiz "menejer" orqali yo'qotilgan pul uchun kompensatsiya bo'lmaydi. Bunday holatlar haqida: Firibgarlik belgilari va Pulni qaytarish aldovi.
Asosiy tizimlar
| Tizim | Mamlakat | Kimni qamrab oladi | Qayerda tekshirish |
|---|---|---|---|
| FSCS (Financial Services Compensation Scheme) | Buyuk Britaniya | FCA tomonidan ruxsat berilgan firmalarning haqli mijozlari | FCA ro'yxati |
| ICF (Investor Compensation Fund) | Kipr | CySEC litsenziyasiga ega investitsiya firmalarining haqli mijozlari | CySEC ro'yxati |
| Yevropa Ittifoqidagi milliy fondlar | YI davlatlari | Shu davlatda litsenziyalangan firmalar mijozlari | Boshqa regulyatorlar |
Har bir tizimda mijoz boshiga eng ko'p to'lov chegarasi belgilangan. Bu chegaralar vaqti-vaqti bilan o'zgaradi, shuning uchun aniq summani shu tizimning rasmiy saytidan tekshiring. Chegaradan ortiq qism qoplanmaydi.
FSCS
FSCS faqat Buyuk Britaniyada FCA ruxsatiga ega yuridik shaxs bilan tuzilgan shartnomaga taalluqli. Agar brend Britaniyada litsenziyaga ega bo'lsa-yu, sizning hisobingiz boshqa mamlakatdagi kompaniyada ochilgan bo'lsa, FSCS sizni qamrab olmaydi.
ICF
ICF Kiprdagi investitsiya firmalari mijozlari uchun. Odatda chakana (professional bo'lmagan) mijozlar haqli bo'ladi, professional mijozlar esa ko'pincha chetda qoladi. Aniq shartlarni CySEC va ICF rasmiy saytidan tekshiring.
Offshor mijozlar nega odatda qamrab olinmaydi
Ko'p xalqaro brokerlar guruhida bir nechta yuridik shaxs bo'ladi: Yevropa uchun, Britaniya uchun va boshqa mamlakatlar uchun alohida. O'zbekistondan ro'yxatdan o'tgan mijoz odatda offshor yoki xalqaro litsenziya ostidagi kompaniyaga tushadi.
Masalan, FSA Seyshel yoki FSC Mavrikiy litsenziyasi ostidagi firmalar FSCS yoki ICF tarkibiga kirmaydi. Bu yurisdiksiyalarda shunga o'xshash davlat fondi bo'lishi yoki bo'lmasligini shu regulyatorning rasmiy saytidan tekshirish kerak. Farqlar haqida: Offshor va onshor.
Muhim qoida: himoya brend nomiga emas, shartnomangizdagi yuridik shaxsga bog'liq.
O'zbekistonda vaziyat
O'zbekistonda kapital bozorini NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi tartibga soladi. Qonunga ko'ra qimmatli qog'ozlar bozorida professional faoliyat yuritish vakolatli tartibga soluvchi organ bergan litsenziya asosida amalga oshiriladi. Mahalliy litsenziyaga ega ishtirokchilarni NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri orqali tekshirish mumkin.
Mahalliy investorlar uchun kompensatsiya mexanizmi bor-yo'qligi va qanday shartlarda ishlashi bu sahifa manbalarida tasdiqlanmagan. Bu haqda to'g'ridan-to'g'ri regulyatorga murojaat qiling. Umumiy huquqiy kontekst: Qonun va xavfsizlik.
O'zingizni qanday tekshirish kerak
- Mijoz shartnomasida qaysi yuridik shaxs ko'rsatilganini toping.
- Shu kompaniyaning litsenziya raqamini regulyator reestrida tekshiring: Brokerni tekshirish.
- Shu regulyator ostida kompensatsiya fondi borligini va siz haqli mijoz ekaningizni rasmiy saytda aniqlang.
- Fond chegarasini va qaysi mablag'lar qoplanishini yozib oling.
- Tekshiruvning to'liq ro'yxati: Broker tekshiruv ro'yxati.
Firma haqida biror bayonotni faqat rasmiy manba asosida qabul qiling. Forumdagi gaplar dalil emas.
Ko'p beriladigan savollar
Broker bankrot bo'lsa, pulim qaytadimi?
Bu yuridik shaxsning litsenziyasiga, mablag'lar alohida saqlanganiga va kompensatsiya fondi borligiga bog'liq. Kafolat yo'q, shartlarni oldindan tekshiring.
Kompensatsiya fondi savdodagi zararni qoplaydimi?
Yo'q. Fond faqat firma to'lovga qodir bo'lmagan holatda qaytarilmagan mablag'lar uchun ishlaydi.
Men O'zbekistondanman, FSCS meni himoya qiladimi?
Faqat hisobingiz FCA ruxsatiga ega kompaniyada ochilgan va siz haqli mijoz bo'lsangiz. Offshor kompaniyadagi hisoblar odatda qamrab olinmaydi.
Kompensatsiya chegarasi qancha?
Har bir tizimda alohida va o'zgarishi mumkin. Aniq summani fondning rasmiy saytidan tekshiring.
Brokerdan shikoyat qilishim kerak bo'lsa-chi?
Avval firmaning o'ziga, keyin regulyatorga murojaat qiling: Brokerga shikoyat.
