FCA nima va reyestr nimani ko'rsatadi
FCA (Financial Conduct Authority) Buyuk Britaniyaning moliyaviy xizmatlar regulyatori. U investitsiya firmalari, shu jumladan forex va CFD brokerlariga ruxsat beradi va ularni nazorat qiladi. CFD (contract for difference) bu aktivning o'zini emas, narx farqini savdo qiladigan shartnoma.
FCA reyestri (Financial Services Register) ochiq bazadir. Unda firmaning holati, ruxsatlari, savdo nomlari, rasmiy manzili va veb-saytlari ko'rsatiladi. "FCA litsenziya" deganda odatda shu reyestrdagi "Authorised" holati tushuniladi.
FCA rasmiy sayti fca.org.uk domenida joylashgan. Manzilni brauzerga o'zingiz yozing. Reklama, xabar yoki chatdagi havola orqali kirmang, chunki soxta sahifalar ham uchraydi. Batafsil: Fishing va soxta sahifalar.
FCA register orqali brokerni qidirish
- Rasmiy saytda reyestr qidiruvini oching.
- Firmaning to'liq yuridik nomini yoki FRN (Firm Reference Number, firmaning reyestrdagi raqami) kiriting. Brend nomi yuridik nomdan farq qilishi mumkin.
- Natijalardan aynan sizga kerakli kompaniyani tanlang. O'xshash nomli firmalar ko'p bo'ladi.
- Holatni (status) tekshiring. "Authorised" ruxsat amalda ekanini bildiradi. "No longer authorised" esa ruxsat endi yo'qligini ko'rsatadi.
- Kontaktlar va veb-saytlar bo'limidagi domen, telefon va e-pochtani siz foydalanayotgan sayt bilan solishtiring.
Firma o'zi aytgan FRN ni tekshirishda ham shu qidiruvdan foydalaning. Raqam boshqa kompaniyaga tegishli bo'lib chiqsa, bu jiddiy ogohlantirish belgisidir.
Ruxsatlarni (permissions) o'qish
"FCA broker" bo'lishning o'zi yetarli emas. Firma aynan qaysi faoliyatga ruxsat olganini ko'rish kerak.
| Reyestrdagi bo'lim | Nimaga e'tibor berish kerak |
|---|---|
| Permissions | Investitsiyalar bilan savdo qilish (dealing), bitimlarni tashkil qilish (arranging), CFD kabi vositalar ro'yxatda bormi |
| Client money | Firma mijoz pulini ushlab turishga ruxsatlimi |
| Customer types | Faqat professional mijozlar bilan ishlaydimi yoki chakana (retail) mijozlarga ham ruxsat bormi |
| Requirements / Restrictions | Regulyator qo'ygan cheklovlar yoki talablar |
| Appointed representative | Firma o'zi emas, boshqa firma nomidan ishlaydigan vakilmi |
Agar firma faqat "appointed representative" bo'lsa, javobgar asosiy firma kim ekanini reyestrdan aniqlang. Mijoz pullarini alohida saqlash haqida: Alohida saqlanadigan mablag'lar.
Klon firmalar va FCA ogohlantirish ro'yxati
Klon firma haqiqiy, ruxsatli kompaniyaning nomi va FRN raqamidan foydalanadi, lekin boshqa sayt va telefon orqali ishlaydi. Shuning uchun nomning reyestrda borligi emas, kontaktlarning mosligi hal qiladi.
FCA o'z saytida ruxsatsiz faoliyat yuritayotgan yoki klon deb aniqlangan firmalar haqida ogohlantirishlar e'lon qiladi (Warning List). Firma nomi, sayt domeni yoki telefon bo'yicha qidiring.
Muhim: firmaning ogohlantirish ro'yxatida yo'qligi uning ishonchli ekanini anglatmaydi. Regulyator hamma firibgarni ham ulgurib ro'yxatga qo'shmaydi. Biror firmani firibgar deb atash uchun rasmiy manbaga tayaning, mish-mishlarga emas. Firibgarlik belgilari: Firibgarlik belgilari.
Guruh kompaniyalari: qaysi tashkilot bilan shartnoma tuzasiz
Bitta brend ostida turli mamlakatlarda bir nechta yuridik shaxs ishlashi mumkin. Brendning bitta kompaniyasi FCA ruxsatiga ega bo'lishi boshqa davlatlar mijozlari ham shu kompaniyaga ochilishini anglatmaydi.
Mijoz shartnomasida va sayt pastidagi huquqiy matnda sizning hisobingiz qaysi kompaniyada ekanini toping. Keyin aynan o'sha kompaniyani uning regulyatori reyestrida tekshiring. Farqlar haqida: Offshor va onshor, Regulyatsiya nimani himoya qiladi.
FCA nazoratidagi firmalarning ayrim mijozlari uchun Buyuk Britaniyada kompensatsiya sxemasi bor. Uning shartlarini rasmiy manbadan tekshiring: Kompensatsiya tizimlari.
O'zbekiston nuqtai nazaridan
O'zbekistonda qimmatli qog'ozlar bozorini tartibga solish bo'yicha mas'ul organ haqida: NAPP — Istiqbolli loyihalar milliy agentligi: kripto-aktivlar, kapital bozori, sug‘urta, elektron tijorat, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tartibga soladi, ularga litsenziya va ruxsatnomalar beradi. Mahalliy professional ishtirokchilar ro'yxati: NAPPning qimmatli qog‘ozlar bozori kasbiy ishtirokchilari reestri. Batafsil: Qonun va xavfsizlik.
FCA ruxsati qaysi regulyatsiya qanday himoya berishini ko'rsatadi. Lekin u riskni yo'q qilmaydi. Leverijli forex va CFD savdosida pul tez yo'qotilishi mumkin. Risk haqida: Risklarni boshqarish.
Boshqa reyestrlar: CySEC ro'yxati, FSCA ro'yxati, Brokerni tekshirish.
Ko'p beriladigan savollar
FCA tekshirish uchun nima kerak?
Firmaning yuridik nomi yoki FRN raqami kerak. Rasmiy saytdagi reyestrda qidiring va kontaktlarni solishtiring.
Reyestrda brend nomi chiqmasa-chi?
"Trading names" bo'limini va yuridik nomni qidiring. Baribir topilmasa, firmaning FCA ruxsati borligini tasdiqlab bo'lmaydi.
"Authorised" holati xavfsizlik kafolatimi?
Yo'q. Bu holat firma nazorat ostida ekanini ko'rsatadi. Savdo riski va yo'qotishlar shu holatda ham saqlanib qoladi.
Firma FCA ogohlantirish ro'yxatida bo'lsa nima qilish kerak?
U bilan ishlamang va pul o'tkazmang. Agar pul o'tkazib bo'lgan bo'lsangiz: Firibgarlik haqida xabar.
Pulni qaytarib berishni va'da qilgan "FCA xodimi" bog'lansa-chi?
Bu keng tarqalgan aldov usuli. Batafsil: Pulni qaytarish aldovi.
