Boshqariladigan suzuvchi kurs (managed float)

Managed float nima

Managed float (boshqariladigan suzuvchi kurs, ba'zan "dirty float") — valyuta kursi asosan bozordagi talab va taklifga qarab o'zgaradi, lekin markaziy bank keskin tebranishlarni yumshatish uchun bozorga aralashadi.

Bu rejim ikki chekka holat orasida turadi:

• Erkin suzuvchi valyuta kursi: kursni faqat bozor belgilaydi, markaziy bank deyarli aralashmaydi.
• Qat'iy bog'langan kurs: kurs boshqa valyutaga ma'lum darajada mahkamlanadi va shu daraja ushlab turiladi.

Managed float rejimida kurs uchun e'lon qilingan maqsadli daraja yoki yo'l bo'lmaydi. Markaziy bank kursning yo'nalishini emas, tezligini boshqarishga harakat qiladi.

Sodda misol (shartli holat)

Shartli mamlakatda xom ashyo eksporti tushumi qisqa vaqt ichida kamaydi. Xorijiy valyutaga talab oshdi, milliy valyuta tez zaiflasha boshladi.

1. Markaziy bank zaxiradan xorijiy valyuta sotadi va bozordan milliy valyutani sotib oladi.
2. Taklif ko'paygani uchun kursning pasayishi sekinlashadi.
3. Bir necha haftadan keyin kurs baribir avvalgidan zaifroq darajada barqarorlashadi. Bozor bosimi yo'qolmagan, faqat silliqroq o'tgan.

Erkin suzuvchi rejimda xuddi shu bosim sakrash ko'rinishida bo'lishi mumkin edi. Qat'iy bog'langan rejimda esa bank eski darajani himoya qilib, zaxirasini tezroq sarflashi mumkin edi.

Atama qayerda uchraydi

• Yangiliklar va makro sharhlar: "markaziy bank valyuta bozoriga intervensiya qildi", "kurs tebranishini yumshatish" kabi iboralar. Qarang: Fundamental tahlil.
• Markaziy bank hisobotlari: oltin-valyuta zaxiralari, intervensiya hajmi va pul-kredit siyosati sharhlari. O'zbekistonda rasmiy kurslarni O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) e'lon qiladi: Markaziy bankning rasmiy kurslari: ochiq JSON/XML/CSV, kalit talab qilinmaydi; masalan, /ru/arkhiv-kursov-valyut/json/, /json/all/YYYY-MM-DD/, /json/USD/YYYY-MM-DD/ (maydonlar: Ccy, Rate, Diff, Date, Nominal va boshqalar). Kurslar e'lon qilinadi, ammo rejimning rasmiy tavsifini markaziy bank hujjatlaridan tekshirish kerak.
• Savdo platformalari: MT4 yoki MetaTrader 5 grafigida intervensiya kuni odatdagidan katta sham, keyin esa tor diapazon ko'rinishi mumkin. Grafikning o'zi intervensiya bo'lganini isbotlamaydi.

Aniqroq ta'rif va chekka holatlar

• De jure va de fakto: mamlakat rejimni "suzuvchi" deb e'lon qilishi mumkin, amalda esa kurs tor doirada ushlab turiladi. Xalqaro tasniflar ko'pincha amaldagi xatti-harakatga qaraydi.
• Sterilizatsiyalangan intervensiya: bank valyuta sotib, pul massasiga ta'sirini boshqa operatsiyalar bilan qoplaydi.
• Og'zaki intervensiya: bank faqat bayonot beradi, savdo qilmaydi.
• Stavka orqali ta'sir: kurs bevosita savdo bilan emas, foiz stavkasi orqali ham boshqariladi. O'zbekiston uchun manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng.
• Crawling peg bilan farqi: crawling peg rejimida kurs oldindan belgilangan yo'l bo'ylab siljiydi. Managed float rejimida bunday yo'l yo'q.

Intervensiya kunlari kurs keskin harakatlanishi mumkin. Leverajli forex/CFD savdosida bunday harakat mablag'ni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin: Risklarni boshqarish.

Bog'liq atamalar

• Currency board
• Devalvatsiya, revalvatsiya
• Valyuta qadrsizlanishi va valyuta mustahkamlanishi
• Bretton-Vuds tizimi
• Dollarizatsiya, Hot money
• Valyuta riski, Valyuta juftliklari
• To'liq ro'yxat: Treyding lug'ati

Ko'p beriladigan savollar

Managed float va suzuvchi valyuta kursi bir xilmi?

Yo'q. Erkin suzuvchi rejimda kursni bozor belgilaydi. Managed float rejimida markaziy bank vaqti-vaqti bilan bozorga aralashadi.

Valyuta kursi rejimlari qanday turlarga bo'linadi?

Asosiy turlari: qat'iy bog'langan kurs, currency board, crawling peg, koridor (band), managed float va erkin suzuvchi kurs.

Intervensiya kursning yo'nalishini o'zgartiradimi?

Odatda bank tebranish tezligini kamaytirishga harakat qiladi. Bozor bosimi kuchli bo'lsa, kurs baribir shu bosim tomonga siljishi mumkin.

Intervensiyani qayerdan bilish mumkin?

Markaziy bank bayonotlari, zaxiralar haqidagi hisobotlar va iqtisodiy yangiliklardan. Grafikdagi keskin harakat faqat taxmin uchun asos bo'ladi.