Neytral foiz stavkasi: r-star nima

Ta'rif

Neytral foiz stavkasi (inglizcha neutral rate, belgisi r*, o'qilishi "r-star") iqtisodiyotni na tezlashtiradigan, na sekinlashtiradigan foiz stavkasi.

U tabiiy foiz stavkasi (natural rate of interest) deb ham ataladi.

Rasmiy ta'rif

Makroiqtisodiyotda r-star quyidagi shartlar bajarilgandagi real qisqa muddatli stavkani bildiradi:

ishlab chiqarish potensial darajada bo'ladi, ya'ni ortiqcha qizish ham, pasayish ham bo'lmaydi;
inflyatsiya barqaror bo'lib, markaziy bank maqsadiga yaqin turadi;
vaqtinchalik shoklar (narxlar sakrashi, ta'minot uzilishlari) ta'siri tugagan bo'ladi.

Real stavka – nominal stavkadan kutilayotgan inflyatsiya ayirilganidan keyingi stavka. Shu sababli nominal neytral stavka taxminan quyidagicha yoziladi:

i(neytral) = r* + π(kutilgan)

Bu yerda π(kutilgan) – kutilayotgan inflyatsiya.

Faraziy misol

Raqamlarsiz, faqat belgilar orqali ko'rib chiqamiz:

Holat	Asosiy stavka (i) va i(neytral)	Pul-kredit siyosati
A	i > r* + π(kutilgan)	Cheklovchi: kreditlar qimmatlashadi, talab sekinlashadi
B	i ≈ r* + π(kutilgan)	Neytral
C	i < r* + π(kutilgan)	Rag'batlantiruvchi: kreditlar arzonlashadi, talab o'sadi

Faraz qilaylik, markaziy bank stavkani o'zgartirmadi, lekin inflyatsiya kutilmalari pasaydi. Bunda nominal stavka joyida qolsa ham, real stavka oshadi. Siyosat esa hech qanday qarorsiz cheklovchi tomonga suriladi. Bozor ishtirokchilari aynan shu farqni kuzatadi.

Atama qayerda uchraydi

Markaziy bank bayonotlari va prognozlari. AQSh Federal rezervi "longer-run" stavka prognozlarida neytral darajaga bo'lgan baholarni e'lon qiladi. ECB va boshqa banklar rahbarlarining nutqlarida ham bu atama tez-tez uchraydi.
O'zbekistonda. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki (CBU, cbu.uz) pul-kredit siyosatini asosiy stavka orqali yuritadi: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining asosiy stavkasi («основная ставка») sahifasi; Boshqaruv yiliga 8 marta oldindan belgilangan jadval bo‘yicha qaror qabul qiladi; qayta moliyalash stavkasi asosiy stavkaga teng. Stavka qarorlari va ularning izohlari bank sahifasida e'lon qilinadi.
Yangiliklar va iqtisodiy kalendar. Savdo platformalaridagi yangiliklar lentasida "stavka neytral darajaga yaqinlashdi" kabi iboralar uchraydi. Bu ibora stavkani yanada oshirish yoki pasaytirish uchun joy kamayganini anglatadi.
Obligatsiya va valyuta bozori tahlillari. Uzoq muddatli rentabellik va valyuta juftliklari kurslari r-star bahosi o'zgarishiga sezgir bo'ladi.

Tajribali treyder uchun nozik jihatlar

R-star bevosita kuzatilmaydi. U modellar orqali baholanadi, masalan Laubach–Williams modeli. Turli modellarning natijalari keng diapazonda farq qiladi.
Qisqa va uzoq muddatli r-star bir-biridan farq qiladi. Uzoq muddatli baho demografiya, unumdorlik va jamg'arma darajasiga bog'liq. Qisqa muddatli baho esa joriy shoklarga qarab o'zgaradi.
Rivojlanayotgan bozorlarda neytral stavkaga mamlakat risk mukofoti va valyuta riski ham qo'shiladi.
Nolga yaqin quyi chegara. Agar r* + π(kutilgan) juda past bo'lsa, markaziy bankda stavkani pasaytirish uchun joy qolmaydi. Bunday holatda nostandart vositalarga murojaat qilinadi.

Stavka yangiliklari bozorda keskin harakatlarga sabab bo'lishi mumkin. Leveraj bilan CFD va forex savdosi pulni tez yo'qotishga olib kelishi mumkin. Bu haqda Risklarni boshqarish sahifasida o'qing.

Bog'liq atamalar

Ko'p beriladigan savollar

R-star nima?

Bu real neytral foiz stavkasi. Bu darajada iqtisodiyot potensial darajada ishlaydi va inflyatsiya barqaror bo'ladi.

Neytral stavka va tabiiy foiz stavkasi bir narsami?

Amalda ha, ikkala atama bir tushunchani bildiradi. Ba'zi mualliflar "tabiiy" atamasini uzoq muddatli baho uchun ishlatadi.

Neytral stavkani qayerdan bilish mumkin?

Uni aniq bilishning imkoni yo'q, faqat markaziy banklar va tadqiqotchilarning baholari mavjud. Ular rasmiy bayonot va hisobotlarda e'lon qilinadi.

Asosiy stavka neytraldan yuqori bo'lsa nima bo'ladi?

Siyosat cheklovchi hisoblanadi: kreditlar qimmatlashadi va talab sekinlashadi. Bu bozor yo'nalishi haqidagi signal emas.

Neytral foiz stavkasi (r-star)